Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 30A

Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 30A

Kính thưa các vị pháp sư, các vị đồng tu, A Di Đà Phật!

Chúng ta học tới chương “Phiếm Ái Chúng”, tiết trước nói tới “người bất an – không quấy nhiễu”. Phải quan sát một chút, khi tâm tình của đối phương không được ổn định, chúng ta cũng không nên tới quấy nhiễu. Người trong nhà thân thiết với chúng ta như vậy, làm sao để thể hiện được sự quan tâm của chúng ta dành cho họ cũng rất quan trọng. Bởi vì tỉ lệ tự sát hiện nay quá sao, nếu như tâm tình không tốt, nhất thời không xoay chuyển được quan niệm, liệu có thể xuất hiện nguy hiểm không? Cũng có khả năng, cho nên nhất định phải quan tâm đúng mực. Bởi vì trong lòng một người cảm nhận được người khác đang yêu thương họ, đang quan tâm họ thì họ sẽ không dễ gì bước tới đường cùng.

Khi tâm tình của người thân chúng ta không tốt, chúng ta cũng có thể rót một ly nước ấm, sau đó bưng tới trước mặt họ, để ở trên bàn, nhưng mà không được nhìn họ. Bởi vì nếu bạn nhìn họ, có thể họ sẽ nói: có gì mà nhìn! Tâm tình không tốt mà! Bạn cung kính giúp họ rót nước, sau đó không nhìn họ, mau chóng rời đi. Để họ hiểu được, chỉ cần muốn nói chuyện thì bạn lúc nào cũng ở bên cạnh; mặc dù họ cảm thấy rất thất vọng, nhưng trong nhà vẫn còn anh em tốt như vậy, người thân tốt như vậy. Đợi tâm tình của họ bình ổn lại thì sẽ tìm bạn nói chuyện, lúc này bạn có thể chỉ dẫn cho họ. Cho nên trong lúc tiến thoái này chúng ta lúc nào cũng phải cảm nhận xem làm thế nào để họ có thể tiếp nhận. Khi tâm tình của họ không tốt, bạn không nên nói ngay rằng: nào! Nói xem có chuyện gì. Đối phương không muốn nói, bạn lại cứ ép họ nói, tới lúc đó có thể sẽ xảy ra chút va chạm. Chúng ta cùng đọc câu kinh tiếp theo:

“Người có lỗi – chớ vạch trần – việc riêng người – chớ nói truyền; Khen người thiện – tức là tốt – người biết được – càng tốt hơn; Khen người ác – chính là ác – ác cùng cực – tai họa đến; Cùng khuyên thiện – cùng lập đức – lỗi không ngăn – đôi bên sai”.

Chúng ta cùng nhau học tập đến bây giờ, mọi người có cảm nhận được tầm quan trọng của lời nói không? Thật sự là gần một phần ba nội dung [kinh văn] là đang học thái độ nói chuyện, chừng mực nói chuyện. Chúng ta phải hiểu được, tại sao trong Kinh Vô Lượng Thọ có nhắc tới “Khéo giữ khẩu nghiệp, không nói lỗi người”, đức hạnh của một người muốn tăng trưởng, trước tiên phải quản thật tốt cái miệng của mình, nhất định phải biết được chừng mực khi nói chuyện. Lời nói ra nhất định phải giúp đỡ được người khác thì mới nói, nếu không thì thời gian rảnh tốt nhất dùng để làm gì? Dùng để học tập, dùng để niệm Phật. Đúng vậy! Bởi vì gặp được cơ hội tốt như vậy trong đời này, gặp được pháp môn niệm Phật, phải có thái độ “nhổ bỏ gốc rễ sanh tử nhiều đời, đời này chỉ làm kẻ khờ niệm Phật”, phải nắm lấy cơ hội vãng sanh thành Phật, có thời gian mau chóng niệm Phật. Mấy ngày nay tôi ở cùng các vị pháp sư, nhìn thấy trên tay các vị ấy luôn cầm xâu chuỗi, chỉ cần không bận liền niệm Phật không ngừng, trở thành tấm gương cho chúng tôi, thực sự là phải nắm lấy cơ hội này.

Nhưng mà chúng ta phải có thái độ khi cảnh duyên tới cũng không từ chối, cảnh duyên đi cũng không lưu lại, khi có một người đến bên cạnh chúng ta, thật sự cần đến sự dẫn dắt chỉ dạy của chúng ta, vậy thì chắc chắn phải tận tâm tận lực mà làm. Có một buổi sáng tôi nghe điện thoại, là một người bạn gọi tới cho tôi, cô ấy nói rất nhiều vấn đề của chồng mình, vừa nói vừa khóc. Sau khi cô kể lể xong, tôi nói với cô: làm người cho dù người khác đúng hay sai, chính mình phải đúng trước, bây giờ bạn nói chồng mình không đúng, vậy thì bạn đã làm tốt mọi thứ chưa? Con cái đã chăm sóc cho tốt chưa? Đã phụng dưỡng cha mẹ chồng cho tốt chưa? Tôi nói như vậy thì tâm tình của cô liền được xoa dịu. Tiếp đó tôi nói, nếu như chúng ta chưa làm tốt bổn phận của chính mình thì làm gì có tư cách nói chồng mình, chẳng qua chúng ta có cùng cảnh giới với chồng mình, cùng một giuộc mà thôi. Bởi vì con của cô mới một tuổi, cho nên tôi khích lệ cô làm tốt bổn phận của chính mình trước, đừng nghĩ ngợi quanh quẩn, nếu không sẽ càng ngày càng tệ.

Khi tôi nói xong thì cô đáp lời: thầy Thái, sao thầy nói hoàn toàn khác với những người bạn nữ của tôi nói. Bởi vì cô ấy đã tìm gọi điện thoại cho mấy người bạn nữ trước khi gọi cho tôi để hỏi: chồng mình như vậy thì phải làm thế nào? Mấy người bạn đều nói: những lúc không bình thường thì phải dùng thủ đoạn không bình thường. Nhưng mà con người rất kì lạ, cô ấy muốn hỏi thì sẽ tìm ai để hỏi? Con người thường hay tìm ai để hỏi? Tìm những người có thể sẽ đồng ý với cách nghĩ của họ, có khuynh hướng như vậy không? Thực ra trong lòng mỗi người đều hiểu điều gì mới là đúng đắn, nhưng mà lại sợ hãi khi phải đối diện với cái “đúng”, thường sẽ không dám hỏi những người hay nói thẳng với họ, mà đi hỏi những người thuận theo cách nói của họ, như vậy thì không hẳn là giúp ích được cho chính mình.

Chúng ta đưa ra ý kiến cho người khác phải vô cùng thận trọng, nếu như thuận theo tâm tình của họ, nói với họ rằng: vậy bạn bỏ chồng đi! Tới lúc đó họ li hôn xong lại hối hận, họ sẽ tìm ai? Tìm tới bạn, cả đời này không tha cho bạn. Tục ngữ có câu “thà dỡ mười cây cầu còn hơn phá hoại một cuộc hôn nhân”, bạn phá hoại hôn nhân gia đình họ, còn ảnh hưởng tới con cái của họ, tầm ảnh hưởng rất lớn? Cho nên lời nói ra phải thận trọng, không được tùy tiện góp ý với người khác. Mọi người đừng nghe xong rồi sau này bạn bè hỏi gì bạn cũng lặng thinh rồi nói: thầy Thái nói không được đưa ra ý kiến. Học tập không được thái quá, cũng không được bất cập, quan trọng nhất là khi đưa ra ý kiến với người khác phải nắm lấy trọng tâm, để họ có thể thấy được lỗi lầm của chính mình, biết được phản tỉnh chính mình. Khi bạn dẫn dắt như vậy thì họ sẽ sanh khởi lí trí, mà chỉ có lí trí, chỉ có đức hạnh mới có thể xoay chuyển cảnh giới. An ủi tâm tình có thể xoay chuyển cảnh giới không? Chắc chắn là không thể nào. Rất nhiều kiểu trị liệu tâm lý, hiệu quả khá hạn chế, chỉ có khi nào con người sanh khởi lý trí, dùng đức hạnh mới có thể chuyển hóa. Lúc dẫn dắt họ phải nói với họ rằng, phải nhìn vào bổn phận của chính mình trước, khi họ tập trung tinh thần vào đó thì họ sẽ trưởng thành, cũng sẽ thay đổi; khi họ tu thân, tự nhiên gia đình sẽ chuyển hóa, sẽ bước trên con đường tề gia.

“Người có lỗi – chớ vạch trần – việc riêng người – chớ nói truyền”. Trong đoàn thể quan trọng nhất là dĩ hòa vi quý, cho nên phải tốt khoe xấu che, để phong khí của đoàn thể hướng thiện, hòa thuận. Khi chúng ta nói xấu sau lưng người khác, đối phương biết được chuyện này thì họ sẽ cảm nhận như thế nào? Có thể là giao tình mấy năm cũng không còn gì, cho nên lời nói ra phải thận trọng. Tục ngữ có câu “nói xấu sau lưng người, nếu họ biết được cảm giác như dao đâm vào tim”, khi chúng ta nói chuyện thị phi sau lưng người khác, khi họ biết được thì cảm giác giống như cầm dao đâm vào tim họ vậy, khiến cho họ cả đời không quên được. Tại sao tình cảm bạn bè của nhiều người lại đánh mất, đa phần là do phạm lỗi gì? Phạm lỗi lời nói. Khi người khác tới nói “người nào đó nói anh chỗ nào không tốt?”, bạn nên làm thế nào? Thông thường mọi người nghe được: tôi nghe nói ai đó nói anh thế này? Đôi tai của chúng ta dựng lên ngay lập tức: ai nói? Nào, kể cho tôi nghe xem. Khi chúng ta làm như vậy sẽ có rất nhiều lời gièm pha dễ dàng xâm nhập. Cho nên khi chúng ta nghe thấy ai nói rằng ai đó nói chúng ta không tốt, chúng ta nên trả lời như thế nào? Nên trả lời rằng “là tôi làm không tốt mới khiến họ không vui, tôi nên tu tập nhiều hơn, nâng cao chính mình hơn”, như vậy thì người tới nói lời gièm pha với chúng ta cũng không còn cách nào nữa. Tấm lòng rộng mở thì cho dù xuất hiện lời gièm pha, chúng ta cũng có thể bao dung được, khiến cho lời gièm pha bị dập tắt.

Câu tiếp theo, “Khen người thiện – tức là tốt – người biết được – càng tốt hơn”. Từ những câu này chúng ta tự mình cảm nhận một chút, khi chúng ta nghe thấy điều không hay của người khác, lúc đó tâm tình của bạn thế nào? Có dễ chịu không? Không dễ chịu, lúc đó tế bào nước sẽ kết tinh không tốt; khi một người mở miệng nói lời hay, khen ngợi người khác, bầu không khí đó sẽ khiến cho nước trong cơ thể chúng ta kết tinh rất khỏe mạnh. Trong gia đình cũng phải thường “khen người thiện”, ví dụ như hôm nay vợ bạn giúp bạn làm một số việc, bạn có thể khen ngợi vợ trước mặt người thân trong gia đình, hoặc trước mặt bạn bè rằng: vợ tôi đã giúp đỡ tôi rất nhiều, giúp tôi làm rất nhiều việc. Khi bạn nói như vậy, trong lòng người vợ sẽ hoan hỉ, một câu khen ngợi của bạn thôi mà vợ bạn sẽ rất bằng lòng giúp đỡ. Không nên keo kiệt lời khen, mà khen ngợi người khác cũng không phải là với ý đồ để họ giúp bạn làm việc, mà phải là lời cảm ơn từ trong đáy lòng của bạn.

Thời xưa cũng từng nói từ xưa đến nay, mối quan hệ giữa mẹ chồng nàng dâu rất khó giải quyết, vua Càn Long có viết một câu đối nói rằng, “nguyện cha mẹ chồng trong thiên hạ dành ba phần tình cảm yêu thương con gái để yêu thương con dâu”, thực ra câu này cũng có ý nghĩa là chuyện hợp tình hợp lý thì cách nghĩ của mọi người đều như nhau. Chúng ta hôm nay gả con gái đi thì hi vọng mẹ chồng đối xử với con mình thế nào? Cũng mong mẹ chồng yêu thương bảo vệ con mình. Người làm mẹ chồng chỉ cần dành ba phần tình cảm yêu thương con gái của chính mình để yêu thương con dâu thì sẽ không còn xung đột nữa, “Điều gì mình không muốn thì đừng làm cho người khác”. Để quan hệ mẹ chồng con dâu càng ngày càng tốt, người chồng cũng đóng vai trò rất quan trọng. Nếu như người chồng thường nói với vợ mình, “mẹ nói em làm chỗ nào rất tốt, mẹ nói chuyện hôm bữa em đã giúp đỡ mẹ rất nhiều, mẹ rất cảm ơn em”, nếu người chồng có thể “khen người thiện” trước mặt vợ thì người vợ cũng sẽ cảm thấy rất vui vẻ. Trước mặt mẹ bạn cũng nói rằng “vợ con thường nói rất cảm ơn mẹ, mẹ đã giúp cô ấy những chuyện gì”, chúng ta làm nhịp cầu giữa đôi bên. Rất nhiều quan hệ mẹ chồng nàng dâu có một nhân tố quan trọng, đó là người chồng giống như tượng gỗ vậy, không động đậy chút nào, đứng ngoài quan sát, không nên như vậy, có câu “Việc trên đời sáng tỏ được đều là học vấn; nhân tình thế thái thông tỏ tức là văn chương”.

Sống trong đoàn thể “khen người thiện” cũng rất quan trọng, khi đồng nghiệp của chúng ta làm tốt, bạn có thể đi tới khen ngợi khẳng định họ, họ sẽ càng ngày càng có tự tin để làm việc. Tôi nhớ lúc tôi còn đi dạy ở trường học, nhìn thấy đã tan học hơn một tiếng đồng hồ, mà vẫn còn rất nhiều đồng nghiệp ngồi ở văn phòng sửa bài tập cho học sinh, ngồi viết giáo án dạy học. Tôi đi tới vỗ vai họ rồi nói: đất nước cần những người giáo viên như anh, như vậy thì giáo dục mới không hỗn loạn, tôi thật sự rất khâm phục anh. Vốn là anh ấy cũng đã rất mệt rồi, đột nhiên ngẩng đầu ưỡn ngực, được khen ngợi khẳng định mà. Cho nên chúng ta không nên keo kiệt lời khen ngợi, tán thán người khác, khi chúng ta khen ngợi họ một cách chân thành thì đó sẽ là sự cổ vũ rất lớn dành cho họ.

Ví dụ như thầy cô nào có biểu hiện rất tốt, có thể là hiệu trưởng hoặc lãnh đạo chưa nhìn thấy được, khi họ nỗ lực cống hiến trong một thời gian dài mà không được ai để ý tới, trong lòng họ sẽ có cảm giác thất vọng. Cho nên chúng ta là đồng nghiệp, nếu như có cơ hội gặp hiệu trưởng hay các giáo viên khác thì nên mau chóng nói cho hiệu trưởng biết những cống hiến của thầy cô này. Sau khi nói xong trở về khi nói chuyện với nhau cũng nói cho họ biết, “những gì anh làm rất tốt, tôi cũng đã nói chuyện này với hiệu trưởng”, vậy thì họ sẽ cảm thấy rất an ủi. Lần sau khi họ gặp hiệu trưởng thì khoảng cách cũng được kéo gần lại rất nhiều. Gia hòa vạn sự hưng, đoàn thể muốn hòa thuận, chỉ cần khen ngợi lẫn nhau thì chắc chắc sẽ vô cùng đoàn kết. Miệng nhả hoa sen có thể khiến cho nhiều sự việc càng ngày càng dễ giải quyết. Nhưng mà nếu như chúng ta đi nói ra chuyện riêng tư của người khác thì có thể tạo thành tổn thất không tốt. Sau này chúng ta lên thiên đường hay xuống địa ngục đều là sự lựa chọn trong một niệm khi nói ra, cho nên phải “Khen người thiện – tức là tốt – người biết được – càng tốt hơn”.

“Khen người ác – chính là ác – ác cùng cực – tai họa đến”, khi chúng ta ngang nhiên nói ra lỗi lầm của người khác, đối với họ mà nói sẽ rất khó chịu, hơn nữa khiến họ càng ngày càng khó mà tồn tại ở trong đoàn thể được. Tục ngữ có câu chó cùng dứt dậu, có thể bởi vì chúng ta nói lời quá cay nghiệt mà gây ra họa sát thân, hoặc là chiêu cảm tới một số tai họa cũng không chừng, cho nên chúng ta phải học theo ông trời có đức hiếu sinh. Quan trọng nhất là đối xử hòa ái với người, mà lời nói ra không được nịnh nọt, không được hà khắc, phải dùng tâm chân thành, tâm trung thực để nói chuyện. “Ác cùng cực – tai họa đến”, trong lịch sử có rất nhiều câu chuyện làm ví dụ, bởi vì lời nói mà gây ra họa sát thân. Thời Ngụy Tấn nam bắc triều, thời Tào Tháo, có một người đọc sách tên là Dương Tu, tài ăn nói của ông rất giỏi, Tào Tháo phạm lỗi ông công khai nói ra trước mặt Táo Tháo, thậm chí là kết quả vẫn chưa có, ông cũng đã tính toán trước hết, thế nên Tào Tháo rất bất mãn với ông. Sau cùng có một lần ông nói ra vết nhơ trong lòng Tào Tháo, Tào Tháo tiện tay liền giết chết ông. Cho nên chúng ta vẫn phải thận trọng với chừng mực tiến thoái trong lời nói mới được.

Câu tiếp theo, “Cùng khuyên thiện – cùng lập đức – lỗi không ngăn – đôi bên sai”. Chúng ta cùng khuyên thiện, trước tiên phải suy ngẫm xem cái gì là thiện, chúng ta phân biệt được thiện thì mới có thể biết làm như thế nào. Theo mọi người thì hành vi như thế nào mới là hành vi thiện? Phải phán đoán từ góc độ nào? Nếu như chúng ta phán đoán sai thì có thể là tâm thiện nhưng làm việc ác. Trong Liễu Phàm Tứ Huấn đã giảng về Thiện rất thấu triệt, trong đó có nhắc tới, việc thiện có thật có giả, có thẳng có cong, có âm có dương, có đúng có sai, có thiên lệch có chân chánh, có phân nửa có trọn vẹn, có lớn có nhỏ, có khó có dễ, đều cần phải phân biệt cho rõ ràng. Trong thật giả này, trong sách cũng nhắc tới, có một nhóm người đọc sách tới hỏi hòa thượng Trung Phong: đánh người mắng người là ác, lễ kính người, tán thán người là thiện. Hòa thượng Trung Phong trả lời như thế nào? Chưa chắc đã đúng! Hòa thượng Trung Phong dẫn dắt họ, phải quan sát tâm của họ, nếu như mục đích đánh người mắng người là thức tỉnh đối phương, vậy thì tâm của họ là thiện, một cái tát đánh xuống khiến người thức tỉnh thì phải đánh; nếu như một cái tát đánh xuống mà không tỉnh thì không được đánh.

Cho nên khuyên nhủ cũng phải được xây dựng trên sự tin tưởng lẫn nhau, có câu “giao tình nhạt thì không nói sâu”, khi giao tình đã đủ, chúng ta không nói cũng không được. Bởi vì “Lời nên nói với người nhưng lại không nói thì có lỗi với người”, chúng ta không làm trọn bổn phận của bạn bè thì có lỗi với họ. Mọi người cũng đừng quá căng thẳng, chỉ cần chân thành, dùng tâm chân thành để đối đãi, tới lúc đó làm sao để tiến làm sao để lùi thì cũng không sai lệch quá nhiều đâu. Những người đọc sách ấy nói rằng: lễ kính người, cung kính người, đối với người lễ phép là thiện. Hòa thượng Trung Phong nói: chưa chắc đã đúng! Nếu như họ vì công danh lợi lộc của chính mình, vì nịnh nọt cấp trên thì đó cũng là ác. Từ ví dụ này chúng ta hiểu được, vì người khác là thiện, tự tư tự lợi là ác; có thể một lòng vì việc công đó là thiện, còn niệm niệm vì chính mình đó là ác. Cho nên từ căn bản để phân biệt thật giả thì rất dễ dàng phán đoán ra được.

Một người rất siêng năng là thiện hay là ác? Thiện! Có một người đàn ông làm việc ở nơi xa, khi trở về nhà rất siêng năng, không nghỉ ngơi chút nào, đến cha mẹ cũng không nhìn một cái, mau chóng đi gặp khách hàng. Người như vậy bạn có muốn lấy không? Rất nhiều người nói: người đó làm việc thật nghiêm túc, người tốt! Bạn phải xem phương hướng và động cơ mà họ siêng năng là gì? Nếu như một đời của họ chỉ vì danh văn lợi dưỡng của chính mình thì siêng năng như vậy cũng là ác, bởi vì họ chỉ có danh lợi, không có cha mẹ. Thật sự là có người như vậy! Cho nên chúng ta nhìn người phải nhìn thật sâu sắc thì mới có thể phân biệt thật và giả.

Tiếp theo có nhắc tới “âm dương”, hai từ này khá dễ hiểu. Làm việc thiện mà không để cho người biết là âm đức, làm việc thiện mà thường mang ra khoe khoang thì trở thành dương thiện, dương thiện sẽ được hưởng danh tiếng, âm đức sẽ được ông trời báo đáp. Chúng ta cũng từng nghe rằng có một trường học quyên góp tiền để giúp đỡ những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, quyên góp quy định rằng, nếu như gia đình học sinh nào quyên góp 500 đồng thì có thể đeo một bông hoa đỏ, còn được đốt nến khi tham dự tiệc quyên góp. Đến hôm tổ chức tiệc, rất nhiều người quyên góp tiền được đeo bông hoa đỏ, được đốt nến. Sau cùng động cơ quyên góp của học sinh ở chỗ nào? Có thể sẽ biến thành điều gì? Vì muốn đeo bông hoa đỏ, muốn được đốt nến. Có một phụ huynh cảm thấy cách làm như vậy không thỏa đáng cho nên anh không đeo hoa, cũng không đốt nến. Nếu như phong khí hành thiện của chúng ta biến thành vì danh tiếng, vậy thì sẽ trở thành tấm gương không tốt cho thế hệ sau. Cho dù cách làm của trường học là muốn tuyên dương việc thiện này, chúng ta làm cha mẹ cũng có thể nói riêng với con cái mình, đây là việc chúng ta nên làm, không cần phải đi khoe khoang.