TỔNG CỘNG 80 TẬP (tách tập)
Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp – Tập 12A
Kính thưa sư phụ, các vị pháp sư, các vị đồng học, xin chào mọi người!
A Di Đà Phật!
Năm đầu tiên tôi dạy học cũng để cho học sinh đọc Đệ Tử Quy, khi tôi nghe được âm thanh đọc sách lanh lảnh của chúng, trong lòng vô cùng cảm động, bởi vì học sinh có thể tiếp nhận giáo dục Thánh Hiền sớm hơn tôi mười mấy năm. Tôi còn nhớ khi tôi hiểu được tầm quan trọng của Đệ Tử Quy, tôi cầm theo sách rồi lái xe mấy giờ đồng hồ đến nhà anh trai kết nghĩa của tôi, bởi vì hai đứa con gái của anh ấy, một đứa học lớp hai, một đứa học lớp bốn. Đi đến Đài Trung, tôi hẹn anh ở một quán cơm, còn chưa kịp ăn tôi đã bắt đầu đọc từng câu cho anh nghe, giảng cho anh nghe. Ví dụ như “Cha mẹ gọi – trả lời ngay”, việc nuôi dưỡng tâm cung kính cho con trẻ vô cùng quan trọng đối với một đời của chúng, nếu như không nuôi dưỡng tâm cung kính thì hậu hoạn vô cùng. Cứ như vậy tôi giải thích tầm quan trọng, tầm ảnh hưởng của từng câu một cho anh kết nghĩa của tôi nghe.
Mới nói được một nửa, đột nhiên trong lòng tôi cảm thấy thương cảm nên bật khóc. Anh trai tôi bị dọa sợ, anh cũng không nói gì, đợi tôi bình tĩnh lại anh mới nói: anh nghe giáo sư đại học giảng bài, cũng không ai giảng thành bộ dáng giống như em. Tôi giải thích cho anh nghe, mới được một nửa thì cảm thấy đời này của tôi, tại sao lúc học tiểu học không có thầy cô nào dạy tôi điều này? Nếu như từ nhỏ có thầy cô dạy đạo lý làm người làm việc cho tôi, cuộc đời của tôi sẽ bớt phải đi đường vòng một cách oan uổng. Thực ra một người đi đường vòng, chỉ lãng phí thời gian và sức lực của chính mình, nhưng mà trong quá trình đi đường vòng, không biết là lời nói, hành vi lại phạm biết bao nhiêu lỗi lầm, lại làm tổn thương biết bao người yêu thương quan tâm mình. Mà làm tổn thương trái tim của những người yêu thương mình thì có thể lấy lại lại được không? Rất khó! Cho nên cảm thấy vô cùng đáng tiếc. Bởi vì cuộc đời có sự nuối tiếc như vậy, nên tuyệt đối không muốn đời sau của chúng ta, học sinh của chúng ta lại phải nuối tiếc như vậy nữa. Mỗi khi tôi nghe học sinh đang đọc tụng đều cảm thấy rất cảm động. Mọi người hãy để cho sự nuối tiếc chỉ dừng lại ở chúng ta, đừng để cho đời sau cũng tiếc nuối như vậy nữa.
“Cha mẹ lỗi – khuyên thay đổi”, chúng ta vừa nói tới quan hệ cha con phải khuyên can như thế nào, quân thần, còn có vợ chồng, tiếp theo là quan hệ thứ tư, khuyên can giữa anh chị em. Anh chị em cũng khá thân thiết, thân mật, cho nên khi anh chị em có lỗi lầm, chúng ta cũng phải tận lực mà khuyên can, đương nhiên thái độ và phương pháp khuyên can cũng rất quan trọng. Lúc nãy chúng ta có nói tới ví dụ thời xưa thời nay, quan trọng nhất là từ những gì họ thể hiện mà học được bản lãnh trong đó.
Thời nhà Minh có một người đọc sách tên là Trần Thế Ân, em trai của ông ngày ngày chơi bời lêu lổng, rất muộn mới trở về nhà. Anh trai cả của ông mỗi khi nhìn thấy em trai về nhà muộn đều nghiêm khắc trách mắng. Mọi người cảm thấy có hiệu quả không? Đã lớn như vậy rồi mà mắng như vậy thì khó mà tiếp nhận được. Cho nên Trần Thế Ân nói với anh trai của mình, để em khuyên thử xem! Hôm đó Trần Thế Ân đợi ở ngoài cửa, em trai rất trễ mới trở về, vừa nhìn thấy em trai lập tức bước đến nắm tay nói với em là: Thời tiết lạnh như vậy, em mặc có đủ ấm không? Sau đó đưa em vào nhà, tự mình đóng cửa rồi nói tiếp với em: chắc em đói lắm rồi phải không, để anh nói chị dâu nấu cho em một bát mì. Một ngày trôi qua như vậy, những ngày sau đó Trần Thế Ân đều đứng ở cửa đợi em trai về, vừa nhìn thấy em trai trở về liền quan tâm yêu thương một cách rất chân thành. Khoảng một tuần sau, em trai của ông không ra ngoài trễ như vậy nữa mà về nhà rất sớm. Đương nhiên nếu em trai không còn chơi bời lêu lổng, nhất định phải mau chóng dạy em kinh điển Thánh Hiền, như vậy mới là kế sách lâu dài. Trong Chu Tử Trị Gia Cách Ngôn có câu “con cháu tuy ngu dốt, kinh điển không thể không đọc”, con người không có chí hướng là bởi vì không được học giáo dục Thánh Hiền. Cho nên dùng tâm yêu thương chân thành mà xoay chuyển em trai, cho nên làm anh trai phải từ ái.
Còn câu chuyện khuyên em trai, thời nhà Hán có một người đọc sách tên là Trịnh Quân. Ông thấy anh trai mình làm quan nhận hối lộ của người khác, trong lòng ông rất buồn, nhưng mà ông là em trai thì có thể mắng anh trai không? Anh trai sẽ không thể tiếp nhận. Ông dùng thời gian một năm đi làm công việc quét dọn cho người khác, đi làm nô bộc cho người khác, số tiền kiếm được trong một năm đưa cho anh trai. Ông nói: chúng ta không có tiền thì có thể kiếm, nhưng mà danh dự của một người nếu mất đi thì cả đời này sẽ bị hủy hoại. Anh trai thấy ông kiếm tiền vì mình, lại chấp nhận hạ mình làm nô bộc cho người khác, có thể kiếm tiền hợp pháp như vậy, không lười biếng, cái tâm khuyên anh trai của ông đã khiến anh ông cảm động, từ đó anh trai ông trở nên vô cùng liêm khiết. Cho nên giữa anh em với nhau chúng ta cũng phải phương tiện thiện xảo mà khuyên can, mà quan trọng nhất là đức hạnh của chúng ta, tâm yêu thương của chúng ta. Cho nên trong Liễu Phàm Tứ Huấn có câu, nếu như chúng ta không cách nào làm người khác cảm động, thì phải nhớ đến “Đức hạnh chưa tu”, nên “Cảm động chưa tới”.
Sau khi một người bước ra xã hội, người có ảnh hưởng lớn nhất đến họ là bạn bè, bởi vì “ra ngoài nhờ bạn bè”, cho nên giữa bạn bè với nhau phải biết khuyên can. Tôi nhớ khi tôi đến Tịnh Tông học viện được nửa năm, mấy tháng trước đó thật may mắn, lúc tôi đến thì chú Lư ngồi bên cạnh tôi, chúng tôi ở chung với nhau mấy tháng. Tám chín người đàn ông ở cùng nhau, phòng ốc khó mà tránh được lộn xộn một chút, chỉ một chút thôi, mọi người đừng hiểu lầm. Chú Lư không nói câu nào, mỗi lần mọi người bày bừa ra, chú đều âm thầm mà dọn dẹp sạch sẽ, đến bồn rửa chén cũng lau khô sạch sẽ, một giọt nước cũng không có. Chú Lư lau dọn mấy ngày cũng không than vãn câu nào. Sau khi làm được một tuần thì có một vị sư huynh nói với mọi người: mỗi ngày đều có người lau dọn sạch sẽ như vậy, mọi người còn bày bừa ra sao! Kết quả từ hôm đó trở đi, căn phòng lúc nào cũng trở nên sạch sẽ. Từ chuyện này tôi cũng lãnh hội được, khuyên người khác nhất định phải dùng lời nói mới được sao? Chưa chắc. Dùng đức hạnh, âm thầm tự mình làm, tự nhiên sẽ đánh thức tâm hổ thẹn của mọi người.
Trong gia đình cũng như vậy, khi chúng ta luôn làm tốt bổn phận của mình, mà phong phạm đức hạnh của bạn vừa thể hiện ra, người trong nhà nhất định sẽ bị cảm hóa, bởi vì họ ở gần chúng ta nhất. Cho nên mọi người phải có lòng tin vào đức hạnh, Khổng phu tử nói “Đức hạnh của quân tử giống như gió, đức hạnh của tiểu nhân giống như cỏ”, chỉ cần cơn gió đức hạnh thổi qua thì cỏ nhất định cúi rạp xuống. Đức hạnh của tiểu nhân giống như cỏ, tiểu nhân ở đây là chỉ bá tánh bình dân, mọi người đừng hiểu lầm, không phải ý là mắng người khác.
Chỉ cần chú Lư có thời gian là tôi sẽ tới tìm chú. Có một lần chú tới Cao Hùng, tôi đi cùng chú đến gặp một người bạn. Người bạn này chú đã quen biết 17 năm, lúc mới quen thì bạn chú đang ở thời kỳ đỉnh cao sự nghiệp, vô cùng giàu có. Nhưng mà chú Lư nhìn ra được, sau khi giàu có bạn chú trở nên vô cùng ngạo mạn, không quý tiếc tiền bạc nữa, sớm muộn gì cũng lụn bại thôi. Nhưng mà lúc này khuyên can có dễ dàng không? Không dễ gì khuyên được. Quả nhiên là sau đó bạn chú từ một người giàu có trở nên nợ nần, còn nợ không ít tiền. Trong khoảng thời gian này, cứ một hai tuần chú Lư lại ngồi xe đến chỗ bạn mình, giúp bạn giải quyết vấn đề tài chính. Khi bạn chú làm ăn thất bại thì mọi người cảm thấy còn có bạn bè không? Rất khó. Cho nên thật sự muốn kết giao được với bạn tri kỉ, không phải tiền có thể giải quyết được, mà là đạo nghĩa, tình nghĩa.
Cũng may mắn là hôm đó tôi chở chú Lư đi gặp bạn của chú, chú Lư nói với tôi: chú đã xây dựng lòng tin với bạn 17 năm, hôm nay mới chính thức giới thiệu Phật pháp, giới thiệu chánh pháp cho bạn chú. Mà con của bạn chú hiện nay đang học tiểu học, chú Lư cũng mang theo quyển Đệ Tử Quy để đưa cho vợ bạn và đứa nhỏ bắt đầu học tập. Từ chuyện này mà lãnh hội được nếu một người thật lòng muốn giúp bạn bè, thời gian dài hơn đi chăng nữa cũng không thay đổi. Cho nên khi tôi giúp đỡ người khác, trong lòng cảm thấy mất kiên nhẫn thì đột nhiên có một con số xuất hiện, đó là số “mười bảy năm”. Ngay lập tức cảm thấy hổ thẹn vì không bằng chú, phải tu dưỡng cho tốt, nghĩ đến tình nghĩa, ân nghĩa của bạn bè.
Trong mấy năm học Phật, đa phần đều quen biết bạn đạo có tu tập. Có một người giao hảo với tôi khá tốt, bởi vì cuộc đời anh gặp khá nhiều trắc trở, cho nên có một buổi tối anh tới nhà tôi, kể hết ấm ức trong lòng cho tôi nghe. Đợi anh nói xong, tôi cũng không khách khí mà phê bình lại, trong lúc tôi phê bình anh, anh không nói lời nào. Mọi người cần phải xác định là khi chúng ta nghiêm khắc phê bình người khác sẽ không tạo thành ác duyên: nếu như nói ra tạo thành ác duyên thì phải biết dừng lại đúng lúc. Cho nên duyên phận phải xem tình hình, nếu như bạn phê bình họ năm ba câu, sắc mặt của họ trở nên khó coi thì phải làm sao? Phải nhanh chóng dừng lại. Nếu như bạn góp ý với họ, họ lại khiêm tốn mà lắng nghe, vậy thì chúng ta có thể chỉ bảo nhiều hơn. Hôm đó tôi nói với bạn tôi nửa giờ đồng hồ, sau khi nói xong thì anh ấy trở về.
Sáng sớm hôm sau chuông điện thoại vang lên, tôi bấm nghe thì vang lên giọng anh nói: mình sống hơn ba mươi năm rồi mới nhận được món quà sinh nhật tốt nhất trong cuộc đời. Anh vừa nói vậy tôi liền cảm nhận được, hôm qua là sinh nhật của ai? Sinh nhật của anh ấy. Tôi cảm thấy rất ngại, sinh nhật anh mà lại phê bình anh như vậy. Nhưng mà khi nghe anh nói vậy, tôi cũng rất cảm động, cũng rất khâm phục anh, bởi vì anh có tấm lòng tiếp nhận góp ý của người khác, đích thực là làm được câu “Nghe khen sợ – nghe lỗi vui”. Tổ tiên có câu “biết đủ là giàu, biết lùi là sang”, phước ở chỗ nào? Ở chỗ có thể tiếp nhận lời khuyên, có thể tiếp nhận lời khuyên can của người khác thì phước báo sau này vô cùng vô tận. Khi chúng ta có thể tiếp nhận lời khuyên của người khác, cũng giống như trong cuộc đời có thêm rất nhiều đôi mắt giúp chúng ta nhìn đường, vậy thì chúng ta không dễ gì va đụng, không bị té ngã. Người bạn này của tôi mặc dù lúc đó gặp nhiều trắc trở, nhưng bởi vì anh có tấm lòng tiếp nhận góp ý của người khác, sau đó cuộc đời cũng có thay đổi rất lớn, hiện tại anh ấy là giáo viên có thành tích dạy học rất tốt trong trường.
Đối diện với người thân bạn bè bên cạnh, chúng ta cũng phải tùy theo khả năng mà khuyên bảo. Thực ra có rất nhiều bạn trẻ quen biết với chú Lư, tôi cũng biết được chú ấy lúc nào cũng nghĩ làm sao đề bạt đám người trẻ tuổi chúng tôi, nhưng mà tại sao mức độ nhận được lợi ích của mỗi người lại có giới hạn? Nguyên nhân có phải là do chú ấy không? Không phải, mà là do trình độ tiếp nhận của những người vãn bối chúng tôi không giống nhau, vì thế dù trước mặt có quý nhân cũng để lỡ mất cơ hội.
Năm đầu tiên tôi đi dạy từng quen một người bạn, mọi người đều cảm thấy người bạn này không được thông minh cho lắm, rất nhiều người xem thường, xem nhẹ anh ấy. Thực ra tôi cảm thấy anh ấy vẫn tốt hơn tôi, vì sao vậy? Vì anh không ưu phiền gì, không vướng bận gì cả, cũng không dễ tạo tội, chúng ta còn dễ tạo tội. Anh ấy ở bên cạnh trường, tôi thường chơi cầu lông với anh, mỗi lần nhìn thấy tôi đều chào hỏi, có điều anh ấy hay dùng mấy câu nói tục để chào tôi, bởi vì anh không biết “Lời gian xảo – từ bẩn thỉu” thì không được nói. Nhưng mà từ lời nói của anh mà biết được, anh ấy cũng có ý tốt đối với tôi. Cho nên mỗi lần anh chào tôi, tôi đều chắp tay nói “A Di Đà Phật”, cứ như vậy lần nào anh ấy chào hỏi tôi cũng nói A Di Đà Phật. Khoảng một hai tuần sau, cũng quen thân hơn, có một hôm sau khi nói A Di Đà Phật với anh, tôi nói tiếp, tôi nói A Di Đà Phật với anh, lần sau anh cũng phải nói A Di Đà Phật với tôi đó. Anh nói cho tôi nghe thử xem nào, anh nói “A Di Đà Phật”, có nói là tốt rồi.
Từ đó trở đi từ xa nhìn thấy tôi liền nói A Di Đà Phật. Có lúc khát nước, bởi vì tôi sống trong ký túc xá trường, anh ấy đứng ngoài ký túc xá đã lớn tiếng nói “A Di Đà Phật”. Trong lòng tôi cảm thấy rất hoan hỉ, bởi vì từng câu từng câu của anh sẽ trồng vào đâu? Trồng vào trong A Lại Da Thức, chúng ta lại kết thiện duyên với anh ấy. Nếu như đời này tôi có thể khai ngộ, tôi nhất định có thể độ anh ấy rồi, bởi vì có thiện duyên; nếu như đời này tu trì không đủ, vậy thì tôi nhất định phải vãng sanh thế giới Tây Phương cực lạc, sau khi vãng sanh sẽ có tha tâm thông, thiện duyên này cũng có thể khai hoa kết quả ngay lập tức. Cho nên khi chúng ta đến một nơi, phải luôn giúp đỡ người khác, để mọi người rộng kết thiện duyên với chúng ta.
Năm đó dạy học xong, trong lễ tốt nghiệp, học sinh trong trường cũng khá thú vị, chúng biểu diễn tiết mục bắt chước, bắt chước mỗi một giáo viên. Có một học sinh bắt chước tôi, lúc đó có mấy trăm em học sinh, em học sinh này bước lên, câu đầu tiên nói gì? A Di Đà Phật! Mọi người sao lại biết hay vậy? Tôi ở bên dưới vô cùng vui vẻ, “vừa nghe qua tai vĩnh viễn trở thành hạt giống đạo”. Từ kinh nghiệm với người bạn này, tôi hiểu được “bổn giác vốn có, bất giác vốn không”, khi chúng ta khuyên can người khác, tuyệt đối không được nghĩ rằng họ không thể tiếp nhận, bởi vì vọng tâm không tồn tại, chân tâm mới luôn tồn tại, chúng ta phải dùng tâm bình đẳng, tâm chân thành để khuyên họ, hiệu quả nhất định sẽ rất tốt. Câu này chúng ta nói đến đây thôi, chúng ta cùng xem câu tiếp theo:
“Cha mẹ bệnh – nếm thuốc trước – ngày đêm hầu – không rời giường; Tang ba năm – thường thương nhớ – chỗ ở đỗi – không rượu thịt; Tang đủ lễ – cúng hết lòng – việc người chết – như người sống”.
“Cha mẹ bệnh – nếm thuốc trước”. Câu này là một câu chuyện về người con hiếu thảo, Hán Văn Đế thời nhà Hán, ông chăm sóc thuốc thang cho mẹ tròn ba năm. Bởi vì hành vi hiếu thảo như vậy, khiến cho người dân cả nước cảm động, tạo nên thời thái bình gọi là Văn Cảnh tri trị, Văn Đế và Cảnh Đế đều là người con hiếu thảo. Câu này có nhắc tới “nếm thuốc trước”, thời xưa uống thuốc sắc, nếm thuốc trước xem có quá nóng hay không, không để cho cha mẹ bị phỏng. Bây giờ đa phần uống thuốc Tây, có thể nếm thuốc trước không? Không cẩn thận nuốt phải thì không tốt rồi. Chúng ta dạy bất kì câu nào cũng phải áp dụng vào tình hình thực tế. Chúng ta nói với học sinh, nếu mẹ em uống thuốc tây, em phải bưng một li nước ấm tới, không được quá nóng, tự mình có thể sờ một chút, nếu nước ấm vừa thì đưa cho mẹ dùng.
Câu này chúng ta mở rộng ra dẫn dắt con trẻ, khi cha mẹ bị bệnh phải chăm sóc như thế nào. Con trẻ từ nhỏ đã hiểu được xử lý tình huống khẩn cấp, có những kinh nghiệm này thì gặp chuyện chúng sẽ không luống cuống. Thuốc trong nhà phải để gọn gàng, thậm chí tốt nhất là mỗi loại thuốc phải ghi rõ dùng vào bệnh gì, không chừng ba bị bệnh tim, nếu bị bệnh tim mà hai ba phút thuốc không đưa tới kịp thì không xong. Trong tình huống khẩn cấp, thuốc đặt ở chỗ nào, chúng ta phải nói cho con trẻ biết rõ, gặp khi nguy cấp chúng biết chỗ mà lấy nhanh. Tiếp đó, nếu như người trong nhà thật sự gặp chuyện, làm thế nào để gọi xe cứu thương? Làm thế nào nhanh chóng gọi cho người thân? Những số điện thoại này chúng cũng phải biết, khi có chuyện thì nhanh chóng nhấc điện thoại lên, những điều này đều phải dạy kỹ.
Chăm sóc người bệnh cũng phải để cho con trẻ học tập, khi chúng có những kinh nghiệm này, chúng biết được lúc nào cũng phải quan tâm đến nhu cầu của người bệnh. Lần thứ hai tôi đến Tịnh Tông học viện, có chú Trần đột nhiên bị xuất huyết dạ dày, cũng khá nghiêm trọng, ho ra máu. Ý chí của chú cũng rất là mạnh, ho ra máu mà vẫn từ ký túc xá đi bộ đến học viện, khi tôi gặp chú thì sắc mặt chú trắng bệch, tôi liên hệ với người phụ trách trong học viện ngay lập tức để mà đưa chú đến bệnh viện. Cũng nhờ có chư Phật – Bồ Tát bảo hộ, không có gì nghiêm trọng, hôm sau có thể quay về tịnh dưỡng. Trong thời gian tịnh dưỡng cần có người chăm sóc, mà chú không thể ăn thức ăn thông thường, phải bắt đầu ăn từ bột ăn dặm dành cho em bé sơ sinh. Bởi vì từ nhỏ tôi quá may mắn nên chưa từng chăm sóc người khác, Đệ Tử Quy nói “Cha mẹ bệnh – nếm thuốc trước – ngày đêm hầu – không rời giường”, còn phải “Việc chú bác – như việc cha – việc anh họ – như anh ruột”, học rồi phải lấy ra mà thực hành. Có cơ hội như vậy thì tôi mới có kinh nghiệm chăm sóc người bệnh, cứ hai ba tiếng thì tôi phải đi nấu bột cho chú ăn. Mặc dù lúc đó đến học viện, chủ yếu là vẫn mong muốn được nghe các vị pháp sư giảng pháp nhiều hơn, nhưng mà tri thức phải đi đôi với thực hành, giải hành phải tương ưng, cơ hội tốt như vậy, chúng ta cũng phải vui vẻ tiếp nhận. Trong khoảng thời gian đó, chúng ta sẽ trở nên vô cùng nhanh nhạy, vô cùng tỉ mỉ, rất nhiều năng lực nhờ vào trải nghiệm này mà từ từ được hình thành.
Mấy tháng sau tôi phải rời đi trước, mấy người đàn ông trong phòng tôi đều lưu luyến không muốn rời xa, tình cảm rất tốt. Cũng kết thiện duyên. Mà chú Trần đối với tôi mà nói là như chư Phật – Bồ Tát thị hiện, bởi vì chú thuộc giai cấp lao động, mặc dù là giai cấp lao động nhưng học vấn của chú rất giỏi, còn viết chữ tiểu Triện rất đẹp. Chú nói với tôi, khi chú mang theo những người có quốc tịch khác cùng đi làm, khi gặp phải công việc nguy hiểm, chú sẽ không để cho nhân viên của mình xuống trước, mà tự mình đi xuống trước, đợi sau khi xác định không có nguy hiểm, mới để cho những công nhân của mình đi xuống. Cho nên trong Kinh Phật có nói “Thiện Tài Đồng Tử năm mươi ba lần tham vấn”, chư Phật – Bồ Tát thật sự là thị hiện trong các ngành các nghề. Khi những người khác quốc tịch này thiếu tiền, chú cũng rất hào phóng giúp đỡ họ. Cho nên khi chúng ta thật sự có tâm tu học, chư Phật – Bồ Tát sẽ giúp chúng ta sắp xếp rất nhiều nhân duyên thù thắng.
Khi chúng ta chăm sóc cha mẹ, chúng ta cũng cảm nhận được sự phong phú của nội tâm, bởi vì báo ân sẽ tương ưng với tự tánh. Chúng ta phải trân trọng cơ hội có thể làm việc gì đó cho cha mẹ, nếu không có thể sẽ hối hận về sau, có câu “cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng, con muốn phụng dưỡng mà cha mẹ chẳng còn nữa”. Khi cha mẹ còn khỏe mạnh, chúng ta cũng phải dùng thái độ đúng đắn để chăm sóc cha mẹ, con người chỉ cần quyết tâm thì sẽ có thể học rất nhiều bản lĩnh một cách nhanh chóng.