Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 22A

Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 22A

Kính thưa sư trưởng, kính thưa chư vị pháp sư, chư vị đồng tu, A Di Đà Phật!

Khi nãy chúng ta có nhắc tới, quan hệ cha con phải giữ chữ tín, mà chữ tín này có nghĩa là tín nghĩa, có bổn phận, có chức trách trong đó. Mặc dù bổn phận chức trách này tuy không hứa hẹn bằng lời, nhưng mà thường để ở trong lòng, lúc nào cũng không quên, lúc nào cũng nghĩ tới phải làm trọn chức trách của một người con hiếu thảo. Trong quan hệ thầy trò cũng như vậy, thầy cô phải giữ chữ tín, cũng hi vọng học sinh có thành tựu; học sinh thì nhớ mãi không quên ân đức của thầy cô.

Tiếp đó là quan hệ vua tôi, hiện nay là mối quan hệ giữa lãnh đạo và cấp dưới. Đương nhiên lời lãnh đạo nói ra nhất định phải giữ chữ tín, “vua không nói chơi”, nếu như lãnh đạo không giữ chữ tín thì tầm ảnh hưởng sẽ rất lớn. Thần dân, nhân viên đều không tin tưởng bội phục, sau cùng phong khí sẽ suy bại. Ngoài việc giữ chữ tín ra, người làm vua có bổn phận và đạo nghĩa của người làm vua, người làm thần tử có bổn phận và đạo nghĩa của người làm thần tử, nếu như vua không ra vua, tôi không ra tôi, cha không ra cha, con không ra con thì thiên hạ sẽ đại loạn. Người làm lãnh đạo nên có thái độ như thế nào? Nên có bổn phận như thế nào? Quan trọng nhất là phải làm gương cho dân chúng, phải nỗ lực hướng tới mang lại cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân, tuyệt đối không coi hưởng thụ cá nhân làm mục tiêu.

Tại sao trong lời nói của Khổng Lão Phu Tử thường nhắc tới vua Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang, Văn Vũ Chu Công? Thường nhắc tới các bậc Thánh Vương thời đó, các hiện tượng xã hội thời đó, Phu tử luôn hướng tới thời đại đó. Chúng ta cũng có thể tìm hiểu từ trong lịch sử, tại sao các vị Thánh Vương này đáng để chúng ta học tập noi theo. Trong Sử có ghi chép rằng, có một hôm vua Nghiêu đi ngoài đường, nhìn thấy hai người dân phạm tội bị bắt, vua Nghiêu nhìn thấy thì trong lòng rất lo lắng: tại sao người dân của ta lại bị bắt, lại phạm pháp? Ngài mau chóng đi tới tìm hiểu sự việc. Sau khi hỏi mới biết là hai người này ăn trộm đồ. Vua Nghiêu liền hỏi: tại sao hai người lại ăn trộm đồ của người khác? Hai phạm nhân này trả lời: bởi vì đã lâu trời không đổ mưa, trong nhà chúng tôi đã không còn gì để ăn, bất đắc dĩ mới đi ăn trộm đồ của người khác. Vua Nghiêu nghe xong rất đau buồn, ngài nói với binh lính áp giải tù nhân: ngươi thả họ ra, đem ta nhốt lại. Mọi người lúc đó cảm thấy rất kinh ngạc, tại sao lại bắt nhà vua lại? Vua Nghiêu nói: ta phạm phải hai tội lớn, thứ nhất là bởi vì ta không có đức hạnh, cho nên mới chiêu cảm tới hạn hán; thứ hai là ta không dạy người dân của mình cho tốt nên họ mới đi ăn trộm đồ của người khác. Vua Nghiêu chân thành phản tỉnh sám hối, tâm chân thành của ngài đã khiến trời đất cảm động, ngay lập tức mây đen kéo đến đầy trời, rơi xuống nước cam lồ. Cảm ứng thực sự là không thể nghĩ bàn, “Chánh báo ra sao, y báo hiện ra thế ấy”.

Đặc biệt là nếu như chúng ta là chủ của gia đình, chủ của doanh nghiệp, là lãnh đạo của đất nước, lời nói hành vi của chúng ta có tầm ảnh hưởng rất lớn. Làm lãnh đạo phải làm gương để cho vạn dân học tập, vạn dân sùng bái, sau đó noi theo, như vậy thì lòng người sẽ xoay chuyển rất nhanh, lòng người thay đổi thì cảnh giới chiêu cảm tới cũng sẽ thay đổi; lòng người là thiện thì quốc thái dân an, lòng người là ác thì tai họa liên miên. Khi gia đình không tốt, công ty không tốt, ai phải chịu trách nhiệm lớn nhất? Lãnh đạo phải chịu trách nhiệm lớn nhất, bởi vì tầm ảnh hưởng của họ lớn nhất. Mà các bậc Thánh Vương sâu sắc hiểu được điểm này, cho nên lúc nào cũng phản tỉnh chính mình. Chậu rửa mặt cua vua Thành Thang có viết rằng “Ngày một mới, mỗi ngày mới, ngày ngày mới’, luôn nhắc nhở chính mình không được lười biếng, phải làm gương cho thần tử và nhân dân, vua Thành Thang cũng từng nói rằng “trăm họ có tội, tội đó do ta”. Ngài cảm thấy tất cả những gì không tốt thì ngài đều phải chịu trách nhiệm lớn nhất, bởi vì ngài là chủ của đất nước, việc giáo dục nhân dân đều do ngài thúc đẩy. Khi người làm lãnh đạo có thái độ phản tỉnh như vậy, có tâm yêu dân như vậy, tin tưởng rằng nhất định sẽ có được sự kính yêu của nhân dân, của nhân viên.

Mạnh Tử có một câu nói khá hay, Mạnh phu tử nói rằng: “Vua xem bề tôi như chân tay của mình, thì bề tôi cũng xem vua như tim gan của mình; vua mà coi bề tôi như chó ngựa, thì bề tôi cũng xem vua như người qua đường; vua mà xem bề tôi như bùn đất, cỏ rác, thì bề tôi cũng xem vua như kẻ thù”. Mạnh Tử nhắc tới thái độ của lãnh đạo với nhân viên, nếu như yêu thương nhân viên như chân tay thì nhân viên nhất định sẽ yêu mến lãnh đạo như tim gan của mình. Nhưng nếu lãnh đạo coi nhân viên như chó ngựa, lúc cần đến thì bắt làm việc, chỉ coi cấp dưới như công cụ. Vậy thì nhân viên đối với lãnh đạo như thế nào? Coi như người bình thường, người qua đường, không có chút giao tình nào. Chúng ta thấy hiện nay rất nhiều nhân viên, đến giờ tan ca liền không muốn làm thêm một giây nào nữa, được rồi, hết giờ rồi, tôi về đây, nếu như anh bắt tôi làm tiếp thì phải trả tiền tăng ca. Bởi vì lãnh đạo coi nhân viên là công cụ, nhân viên đương nhiên không có ân đức với lãnh đạo, tính toán từng chút một.

Cuối cùng nếu vua coi bề tôi như bùn đất, cỏ rác, bởi vì có tiền khoe khoang, không coi nhân viên là người, không tôn trọng họ, trong lòng họ bất mãn, ngày tháng trôi qua tích lũy lại, họ sẽ coi lãnh đạo như kẻ thù. Tôi có quen một người, anh ấy nói rằng quan hệ giữa anh và nhân viên không tốt, anh mở một nhà hàng. Sau đó nhân viên của anh bỏ đồ vào trong món ăn, khiến cho nhà hàng của anh mất uy tín, sau cùng phải đóng cửa. Tuyệt đối không được để xảy ra chuyện như vậy, khi chúng ta hiểu được ý nghĩa câu nói của Mạnh Tử, làm lãnh đạo không dẫn dắt được đoàn thể thì phải có thái độ “làm không được thì quay lại xét mình”. Khi thái độ của bạn thay đổi, nhất định sẽ khiến nhân viên kinh ngạc, phong khí của đoàn thể sẽ thay đổi rất lớn. Cho nên lãnh đạo phải làm gương, luôn phải phải quay lại xét mình.

Đối với lãnh đạo thì đức hạnh rất quan trọng, ngoài đức hạnh còn phải biết dùng người, nếu không một người sẽ rất bận bịu làm chuyện này chuyện kia. Trong chiến tranh thế giới thứ hai, người chỉ huy là tướng quân Eisenhower, có lúc tướng quân Eisenhower còn đi đánh golf, ông chỉ quản lý bốn người, tổng tư lệnh lục quân, tổng tư lệnh hải quân, tổng tư lệnh không quân, còn có một vị trưởng tham mưu, quản lý bốn người này. Tại sao có lúc ông lại đi đánh golf? Không phải ham chơi, quan trọng nhất là giữ cho tâm tình luôn bình tĩnh, thả lỏng; bình tĩnh thả lỏng sẽ có trí tuệ, mới không phán đoán sai lầm. Nếu như một người làm lãnh đạo mỗi ngày đều bận rộn thì tâm sẽ như thế nào? Tán loạn; cho dù có nỗ lực hơn đi chăng nữa, nếu như đưa ra quyết định sai lầm thì cũng tạo thành một mớ hỗn độn. Bởi vậy nên dùng người rất quan trọng.

Giới doanh nghiệp Nhật Bản có một pháp bảo, đó là làm sao chọn được trưởng phòng tốt. Là pháp bảo gì vậy? Hôm nay nếu như vị trí trưởng phòng này có mấy người có thể tranh giành, lãnh đạo sẽ phán đoán như thế nào? Trước tiên tìm hiểu xem những người này có hiếu thảo với cha mẹ không; nếu như dùng tiêu chuẩn này để chọn lựa, chỉ còn lại hai người, vậy thì tiếp tục quan sát xem có chăm sóc vợ con không, quan sát đức hạnh và cách làm người của họ thì liền biết được. Người xưa có câu “trung thần xuất thân từ người con hiếu thảo”, bởi vì có tâm hiếu thảo, cuộc đời mới có đạo nghĩa, mới có ân nghĩa, người như vậy mới có thể dùng. Cho nên dùng người phải xem đức hạnh, không thể chỉ nhìn vào tài hoa.

Những năm đầu dân quốc có một nhà thư pháp tên là Lâm Tán Chi, người Nhật Bản rất tôn kính ông, coi ông là “Thảo Thánh” thời đương đại. Người Nhật Bản rất tôn kính chữ ông viết, nếu họ có đến Trung Quốc còn tới nhà cúi chào ông thật sâu. Cho nên Lâm Tán Chi từng nói rằng, có đức có tài. Bạn dùng người có đức có tài, người đó sẽ yêu mến người có tài; người không đức có tài sẽ đố kị người có tài; người có đức không tài sẽ biết dùng người tài; người không đức không tài sẽ hủy hoại người có tài. Bốn tiêu chuẩn này có thể cung cấp phương pháp dùng người cho chúng ta sau này. Chúng ta cùng xem, một người có đức có tài, họ nhất định sẽ hi vọng có càng nhiều người trẻ tuổi, càng nhiều người có năng lực giỏi tới tạo phước cho đoàn thể, tạo phước cho xã hội, họ yêu mến người có tài. Người không đức nhưng có tài, họ sẽ đố kị người có năng lực, có tài hoa, có đức hạnh. Trong lịch sử những chuyện như vậy nhiều không? Rất nhiều! Bạn xem người hại nước hại dân đều là người không đức nhưng có tài, đố kị người khác, sát hại người khác.

Tần Cối thời Nam Tống, Tần Cối có đọc nhiều sách không? Nhiều. Hiện nay có một cách nói, nói học càng nhiều càng tốt, nói như vậy có đúng không? Còn phải thảo luận thêm. Học nhiều mà không có đức hạnh thì sẽ mang kiến thức ra khoe khoang, mang học vấn ra lừa bịp, dùng mánh khóe lừa người, vậy thì phiền phức rồi. Bạn xem Tần Cối đã hại chết trung thần Nhạc Phi, nhưng mà Tần Cối cũng không có kết cục tốt. Có một lần tôi đọc Thái Căn Đàm, câu đầu tiên mang lại cho tôi ấn tượng sâu sắc, câu đầu tiên nói rằng, “lộng quyền nhất thời, thê lương vạn cổ”. Một người khi có địa vị tuyệt đối không được dựa vào địa vị này để hưởng thụ, để lộng hành, khi có danh tiếng, có địa vị, đồng thời cũng phải có trách nhiệm, có nghĩa vụ. Chúng ta càng phải trân trọng địa vị này để tạo phước cho mọi người, tạo phước cho nhân dân, nếu không phước báo dùng hết rồi thì sẽ thê lương vạn cổ. Thê lương đến mức nào? Đến mức nào vậy? Tầm ảnh hưởng càng lớn thì quả báo càng thê thảm.

Chúng ta tới miếu Nhạc Phi cũng có thể nhìn thấy tượng hai người đang quỳ ở đó, đã quỳ bao lâu rồi? Từ rất lâu rồi. Không chỉ quỳ ở đó, bên cạnh còn có rất nhiều nước miếng, vừa quỳ vừa bị người đời phỉ nhổ. Có điều như vậy cũng tốt, tội nghiệt của Tần Cối cũng sắp tiêu trừ hết, đồng thời ông cũng đang biểu pháp, chắc là cũng có vô lượng công đức. Chúng ta đi tham quan miếu Nhạc Phi, quân đội của Nhạc Phi rất có kỉ luật, trong đó có nhắc tới hai câu “lạnh chết không dỡ nhà, đói chết không cướp đoạt”. Quân đội của ông quy định, cho dù lạnh chết cũng không được đụng đến nhà của bá tánh; cho dù đói chết cũng không được cướp lương thực của bá tánh. Có được tướng quân như vậy, chả trách mà quân lính lại có kỉ luật như vậy, mạnh mẽ như vậy, chuyện này không phải là ngẫu nhiên. Nếu như là người không có đức hạnh, cho dù có tài năng thì cũng không thể dùng.

Tiếp đó là người có đức không tài thì họ rất khiêm tốn, cung kính với người khác, nhưng mà tài năng không quá nổi bật. Bạn dùng người như vậy, họ có đức hạnh, họ sẽ ghi nhớ phải làm tốt mọi chuyện, “nhận ủy thác của người thì phải làm cho trọn vẹn”, họ sẽ tận tâm tận lực tiến cử người tài, họ nhất định sẽ dùng người có tài. Sau cùng là người không đức không tài, họ nhìn thấy nhân tài chắc chắc sẽ hủy hoại hoặc tiêu diệt. Chúng ta xem Lý Tư thời nhà Tần, bởi vì đố kị tài hoa của Hàn Phi Tử mà hãm hại Hàn Phi Tử, hại chết ông. Không chỉ hại chết Hàn Phi Tử, Lý Tư còn kiến nghị Tần Thủy Hoàng đốt sách chôn Nho, tâm đố kị đã tạo ra tội ác lớn như vậy, quả báo vạn kiếp không ngoi lên được, tại sao đức Phật lại dạy chúng ta phải tùy hỉ công đức, phải xưng tán Như Lai, tâm đố kị thực sự là chướng ngại lớn trong tu hành. Lý Tư gây ra tội lớn như vậy, quả báo của ông cũng rất thê thảm, con cái cùng ông đều bị đưa ra pháp trường, chém lưng thị chúng, bị chém ngang lưng. Qua chuyện này khiến chúng ta hiểu được, dùng người nhất định phải coi trọng đức hạnh, chỉ cần người làm lãnh đạo luôn biết quay lại xét mình, tạo phước cho bá tánh, lại biết cách dùng người tài, vậy thì công việc của lãnh đạo nhất định sẽ vô cùng thuận lợi.

Làm nhân viên thì có bổn phận, nghĩa vụ gì? Tục ngữ có câu “nhận ủy thác của người thì phải làm cho trọn vẹn”, nhân viên phải làm trọn chức trách của mình, làm tốt công việc của mình. Khi lãnh đạo có lỗi lầm, chúng ta cũng phải thẳng thắn không kiêng dè mà nói ra, phải khuyên nhủ. Con người hiện nay có dám khuyên lãnh đạo không? Không dám! Tại sao lại không dám? Điều này đáng để chúng ta suy nghĩ. Bởi vì nhân viên, ví dụ như cơ quan nhà nước, lãnh đạo có khi thường được điều chuyển, không biết phải đặt cược vào sếp nào? Nếu như đặt cược vào sếp này, sau đó vị sếp này bị điều đi, vậy thì tiền vốn chúng ta bỏ ra có thể sẽ mất. Cho nên hiện nay đa phần đều thích nịnh nọt sếp mà quên đưa ra ý kiến, đưa ra nhắc nhở đối với cách làm của sếp. Sợ đắc tội với sếp nên không dám nêu ý kiến, lại sợ sếp mới đổi nhân viên mới, mỗi ngày đều lo lắng được mất như vậy thì ngày tháng trôi qua có dễ chịu không? Không dễ chịu.

Nếu có bạn bè như vậy, bạn nhất định phải tặng cho họ một cuốn Liễu Phàm Tứ Huấn. “Trong mệnh đã có thì sẽ có”, không phải đi nịnh nọt, đi bợ đỡ thì mới có được. Thực tình mà nói, nếu chúng ta thực sự đưa ra ý kiến với sếp, khi chúng ta lúc nào cũng nghĩ làm sao để làm tốt công việc, chứ không phải là đi nịnh nọt bất kì sếp nào; bởi vì công việc trong cơ quan nhà nước là phục vụ cho nhân dân, chứ không phải là làm việc cho sếp nào. Khi chúng ta càng tận tâm tận lực làm tốt công việc của mình, vô hình sẽ tích lũy phước báo, vô hình năng lực sẽ được nâng lên. Sếp mà phải nịnh nọt bợ đỡ mới đối tốt với bạn thì có làm lâu dài không? Đảm bảo là làm không bao lâu liền rớt đài, tới lúc đó thì khoản đầu tư của bạn liền không có tác dụng. Nhưng mà nếu bạn luôn làm trọn bổn phận của mình, có phước báo có trí tuệ, năng lực làm việc lại được nâng lên. Khi có sếp tốt tới thì họ sẽ dùng ai? Đương nhiên là dùng bạn! Trong Trung Dung có câu “quân tử chánh trực nên ung dung với mệnh trời”, quân tử tuyệt đối không được phan duyên, nhưng phải nâng cao chính mình, luôn chờ cơ hội tạo phước cho dân. “Tiểu nhân mang tâm lý cầu may nên khốn đốn ”, tiểu nhân chỉ nghĩ đến lợi ích của chính mình, nhanh chóng nắm lấy cơ hội, nhưng thường có tâm lý cầu may nên sẽ làm ra những chuyện không đạo nghĩa, sau cùng phước báo cũng mất, năng lực thì dùng vào việc nịnh nọt chứ không dùng vào năng lực làm việc.

Nhân viên luôn phải nghĩ tới bổn phận của chính mình, chứ không phải chỉ nghĩ tới công danh lợi lộc thôi. Khi xảy ra khủng hoảng kinh tế ở Đông Nam Á, chúng ta thấy có rất nhiều nhân viên một hai tháng không được lãnh lương, công nhân liền bao vây nhà máy, không cho nhà máy hoạt động, cách làm như vậy có tốt không? Thực ra chúng ta bình tĩnh lại xem, bởi vì con người hiện nay không được học giáo dục Thánh Hiền, làm việc không có lí trí, toàn làm theo điều gì? Làm theo cảm tính, hành động theo cảm tính, sau cùng đôi bên cùng thiệt hại. Bao vây nhà máy, ông chủ nhà máy cũng không có cách nào vận hành, không có thu nhập, công ty chỉ có thể phá sản, không hóa giải được nguy cơ. Sau khi công ty phá sản công nhân có việc hay không? Cũng không có việc làm.

Lúc đó tôi nghĩ, công ty này cũng hoạt động hai ba mươi năm rồi, trong hai ba mươi năm này, nhân viên làm lâu năm tại sao lại có cuộc sống ổn định? Tại sao con cái của họ có thể thuận lợi đi học? Bởi vì gia đình họ có nguồn thu nhập ổn định. Tại sao lại có nguồn thu nhập ổn định? Ngoài nỗ lực của bản thân ra, còn có một thứ không thể coi thường, đó là ông chủ cho họ cơ hội làm việc. Hai ba mươi năm nay có để ân đức của ông chủ ở trong lòng không? Con người không biết tri ân thì vong ân phụ nghĩa, là hành vi tổn hại phước báo nhất. Rất nhiều người nghĩ nhưng mà ông chủ kiếm được nhiều tiền hơn tôi, tôi lãnh được ít tiền hơn. Thực ra một người làm tốt công việc của mình, về nhà có thể ngủ một giấc thật ngon; ông chủ, lãnh đạo, họ còn luôn phải nghĩ đến làm sao phát triển lâu dài cho đoàn thể. Khi kinh tế gặp phải vấn đề ai sẽ phải đứng ra lo liệu? Đều là những ông chủ này, cho nên họ lao tâm khổ tứ cho công ty hơn nhân viên rất nhiều. Ba tôi làm việc ở ngân hàng, ba biết rất rõ, trước khi ngân hàng đóng cửa toàn là mấy ông chủ vội vàng chạy tới, cho nên không thể quên ơn. Khi chúng ta có thể nhớ tới ân đức của họ, giữa vua tôi, giữa lãnh đạo và nhân viên mới có thể hóa giải xung đột và chướng ngại.

Tương tự như khủng hoảng kinh tế ở Đông Nam Á, tôi lại đọc được một trường hợp rất khác trên báo Hàn Quốc. Nhân viên ở Hàn Quốc cầm tiền của mình đưa cho ông chủ rồi nói: công ty không thể phá sản được, nếu phá sản thì mấy trăm gia đình, mấy ngàn gia đình đều sẽ gặp vấn đề, cho nên chúng tôi đưa tiền cho sếp mượn trước, để công ty vượt qua kiếp nạn này. Người Hàn Quốc tại sao lại có đạo nghĩa như vậy? Là học theo ai? Hiện nay người Hàn Quốc học văn hóa truyền thống từ cấp một cho tới đại học, sắp xếp môn học rất thực tế. Trong sổ tay của mọi người cũng có một bài báo, người Hàn Quốc rất tôn kính Khổng Lão Phu Tử, họ đích thực đã làm được vua tôi có đạo nghĩa. Mà người Nhật Bản cũng không kém, bạn xem nếu họ có ý kiến với lãnh đạo, với công ty, họ sẽ không bãi công, trên đầu đeo một mảnh vải màu trắng, trên đó ghi kháng nghị, vẫn tiếp tục làm tốt công việc của mình. Ông chủ vừa đi vào nhìn thấy nhiều người bất mãn như vậy sẽ mau chóng triệu tập các trưởng phòng tới thương lượng, tới tìm hiểu, tới nói chuyện. Khi lãnh đạo có cải tiến, có tâm suy nghĩ cho nhân viên cấp dưới, đương nhiên sẽ hóa giải xung đột, có thể hòa thuận vui vẻ. Cho nên chúng ta làm nhân viên cũng phải ghi nhớ ân đức của sếp, ghi nhớ bổn phận của chính mình.