Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 13B

Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 13B

Làm sao để gia đình hòa thuận? Hòa thuận là kết quả, phải xây dựng trên sự đối xử bình đẳng thì mới hòa thuận được. Bởi vì nếu như đối xử không bình đẳng thì lòng người bất bình, bất bình rồi sẽ sanh ra đối lập, sanh ra xung đột. Gia đình nhỏ hiện nay, gia đình hai người, ba người có xảy ra xung đột không? Mới có hai hay ba người đã xảy ra xung đột, thời xưa mấy trăm người sống chung với nhau lại có thể truyền đến hơn mười đời mà vẫn bình yên vô sự. Từ điểm này chúng ta phải học tập theo tổ tiên, rốt cuộc là tổ tiên đã dùng tâm cảnh như thế nào để cho mấy trăm người trong gia tộc chung sống hòa thuận?

Thời nhà Minh có một vị đại thần tên là Trịnh Liêm, gia tộc của ông có bảy đời chung sống với nhau, hơn một ngàn người. Hoàng đế rất hoan hỉ, cũng rất khâm phục, không ngờ lại có thể duy trì được một gia tộc hơn một ngàn người chung sống với nhau, cho nên hoàng đế ban cho ông một tấm biển, gọi là “Thiên hạ đệ nhất gia”. Ngoài ra còn tặng cho ông hai trái lê, phái Cẩm Y Vệ đi theo ông về nhà, xem ông làm sao chia hai trái lê này cho hơn một ngàn người ăn. Các vị đồng học cảm thấy nên chia như thế nào? Thời đó vẫn chưa có máy ép trái cây, nếu không thì nhanh gọn rồi. Trịnh Liêm trở về, không hề lo lắng, dặn thuộc hạ mang tới hai vại nước lớn, mỗi vại bỏ vào một trái lê, sau đó nghiền nát trái lê, để nước lê chảy vào trong vại nước, sau đó nói “nào, mỗi người tới uống một chén”, mọi người đều cảm thấy rất công bằng. Con cháu thân thiết với bạn, nếu như bạn có thể đối xử công bằng như vậy, chúng sẽ rất kính trọng bạn; con cháu không quá thân thiết với bạn, bạn có thể đối xử công bằng với chúng, chúng rất bội phục bạn, cũng vô cùng kính trọng bạn. Cho nên bình đẳng, công bằng là điều kiện quan trọng đầu tiên để trị gia.

Hoàng đế hỏi ông, khanh có bí quyết gì để trị gia? Kết quả là Trịnh Liêm nói “không nghe lời phụ nữ”. Có bạn nữ nào sau khi nghe xong liền cảm thấy giảm hẳn ấn tượng đối với thầy Thái hay không? Chúng ta phải căn cứ theo thời gian và địa điểm để hiểu lời dạy bảo của Thánh Hiền, đừng hiểu sai lời dạy bảo của các ngài. Chúng ta phải hiểu được, phụ nữ thời xưa ít có cơ hội được học tập lời dạy bảo của Thánh Hiền, không được nghe lời dạy bảo trí tuệ, khó tránh được sẽ thuận theo tập khí. Phụ nữ trong nhà, nếu như quá yêu thương thiên vị con cái của mình thì khi nói chuyện thường mang theo thị phi trong đó, nếu thị phi này truyền ra ngoài thì sẽ sinh ra ích kỉ, oán hận cũng theo đó mà sanh ra. Cho nên người lãnh đạo của gia tộc tuyệt đối không thể nghe những ý kiến tự tư tự lợi mà sanh ra tâm bất bình. Câu này ý muốn nói không thể nghe những ý kiến tư lợi mà khiến cho gia đình trở nên không công bằng.

Chúng ta cũng thấy được rất nhiều vị Thánh Hiền là nhờ vào mẹ hiền mới thành tựu đạo nghiệp của họ. Mẹ của họ có đọc sách hay không? Có đọc hay không? Cũng chưa chắc là đọc rất nhiều sách, nhưng mà tại sao lại hiểu được cách làm người? Là nhờ truyền thừa gia phong. Rất nhiều học vấn không hẳn là đọc được trong kinh điển mà là học theo lời nói, hành động của cha mẹ. Tôi gặp rất nhiều trưởng bối hơn năm mươi tuổi, họ đều nói chưa từng học Đệ Tử Quy; thực ra nhìn tướng mạo của họ thì cũng hiểu được, họ còn học giỏi hơn chúng ta rất nhiều. Từ thái độ cung kính khiêm tốn, từ khí chất thật thà phúc hậu của họ, chắc chắn là có truyền thừa gia phong. Sự cung kính của họ đối với cha mẹ, chắc chắn là hơn những người trẻ tuổi như chúng ta rất nhiều, thế nên người trẻ tuổi chúng ta học kinh điển thì phải càng cung kính những vị trưởng bối đã làm được này.

Chúng ta phải mở rộng câu “không nghe lời phụ nữ” ra, đó là đối với lời của người hẹp hòi, người ích kỉ thì có nên nghe không? Không nên nghe; nếu như đàn ông chúng ta mà tâm lượng hẹp hòi thì cũng xem như là lời phụ nữ, cũng không thể nghe. Chúng ta lãnh hội lời dạy bảo của kinh điển, phải lãnh hội từ bản chất, không thể chỉ dừng lại ở bề ngoài. Cho nên câu “anh em thuận – hiếu trong đó”, hòa thuận nhất định phải xây dựng trên sự đối đãi bình đẳng.

Câu kinh tiếp theo, “Tiền của nhẹ – oán nào sanh – lời nhường nhịn – tức giận mất”. Con người xung đột với nhau là do nguyên nhân gì? Xung đột về tiền tài và lời nói. Chỉ cần có chừng mực trong lời nói, chừng mực về mặt tiền tài thì xung đột giữa người với người sẽ giảm đi. Đương nhiên muốn con cái “tiền của nhẹ” thì từ nhỏ không được tham, trong chương “Nhập Tắc Hiếu” cũng có câu, “Vật tuy nhỏ – chớ cất riêng”, từ nhỏ dạy con trẻ không tham lam, không keo kiệt rất quan trọng. Chúng ta nói với con trẻ, thời xưa có một người đọc sách rất nổi tiếng, đó là Khổng Dung trong câu chuyện Khổng Dung nhường lê. Mặc dù tuổi còn nhỏ nhưng đem trái lê lớn nhường cho anh trai ăn, trong tâm hồn bé nhỏ của em, em cảm thấy anh trai mình thường chăm sóc mình, nên đưa trái lớn cho anh ăn trước. Con trẻ học xong, khi trở về nhà cũng yêu thương anh chị em của mình.

Có một em gái về nhà nhường trái đào cho em trai mình ăn, em trai em rất vui vẻ cầm lấy cắn từng miếng một, cắn được hơn một nửa thì bé gái này không chịu nổi nữa liền giựt lại trái đào. Mẹ của bé cũng khá thú vị, cũng không trách mắng em ngay lúc đó mà gọi điện thoại cho thầy giáo, kể câu chuyện em giựt lại trái đào cho thầy nghe. Sau khi học xong thì bé gái này trở về nhà thực sự đã nhường đào cho em trai mình ăn, nhưng mà nhường được một nửa thì không chịu được nữa. Hôm sau em đi học, thầy giáo cũng không nói em câu nào, chỉ kể một câu chuyện cho học sinh nghe.

Thầy nói thời nhà Hán có hai anh em trai, tên là Triệu Hiếu và Triệu Lễ, anh em họ vô cùng thương yêu nhau. Không may là Triệu Lễ bị cướp bắt đi, bọn cướp định nấu Triệu Lễ lên ăn. Anh trai ông nghe được tin này liền chạy tới sơn trại, nhìn thấy em mình gặp nguy hiểm liền xông đến, ông nói: không được ăn thịt em trai ta, em trai ta vừa ốm lại có bệnh, ta tương đối mập mạp, các người ăn thịt ta sẽ ngon hơn, mọi người hãy ăn ta đi. Em trai ông lại xông lên phía trước anh trai, nói với kẻ cướp: ta bị các người bắt đi là mệnh của ta, không liên quan tới anh trai ta, cứ ăn ta là được rồi. Hai anh em ở đó tranh nhau cái chết, sau cùng thì ôm nhau khóc to, bọn cướp đứng bên cạnh xem cũng bị cảm động. Thực ra kẻ cướp có phải là sanh ra đã làm cướp hay không? Có thể là do tình trạng xã hội khi đó không tốt, khiến họ lầm đường lạc lối, mà kẻ cướp có khi cũng rất có nghĩa khí, sau đó liền thả hai anh em họ Triệu đi. Hoàng đế biết được chuyện này liền phong cho hai anh em làm quan. Hoàng đế làm như vậy có sáng suốt không? Rất là sáng suốt, thứ nhất là tạo thành phong khí anh thương em, em kính anh, thứ hai là người có hiếu đễ thì nhất định sẽ yêu thương bảo vệ nhân dân, sẽ là vị quan tốt.

Tiếp đó thầy nói với học sinh là Triệu Hiếu, Triệu Lễ đến tính mạng cũng có thể hi sinh cho anh em, chúng ta liệu có thể chỉ vì trái cây mà xảy ra xung đột với anh em của mình không? Không nên thẳng thừng trách mắng bé gái, mà chỉ nói tới đây thôi, trong lòng em ấy sẽ cảm thấy hổ thẹn. Cho nên “Tiền của nhẹ – oán nào sanh”.

Có một lớp học, buổi trưa ăn cơm, trường đã chuẩn bị sẵn trái cây tráng miệng, hôm đó ăn dưa hấu. Lúc ăn cơm, rất nhiều em nhìn chằm chằm vào dưa hấu, nhìn chằm chằm vào miếng lớn nhất, ăn cơm vội vội vàng vàng, đợi ăn cơm xong thì nhanh chóng chạy đến lấy miếng dưa hấu to nhất ăn. Thầy giáo đứng bên cạnh nhìn thấy toàn bộ sự việc, nhưng mà thầy cũng yên lặng án binh bất động. Buổi học ngày hôm sau thầy hỏi học sinh: này các em, nếu như hôm nay chúng ta lấy miếng dưa hấu to nhất thì các em nghĩ xem sẽ tạo ra kết quả gì? Em học sinh này ăn cơm có ăn đàng hoàng không? Ăn vội vội vàng vàng, không tốt cho dạ dày, đây là “Thân bị thương – cha mẹ lo”. Khi chúng ta chạy đến lấy miếng dưa hấu to nhất, vậy thì các bạn học sinh khác sẽ có ấn tượng thế nào với người này? Học sinh trả lời: không nên làm bạn với người này, tham lam như vậy. Cho nên chúng ta phải phân tích tình hình, để học sinh hiểu được hóa ra từng hành động đều đang ảnh hưởng đến danh tiếng của chúng, đều đang ảnh hưởng tới cách nhìn của người khác dành cho chúng.

Kế đó thầy giáo lại tiếp tục phân tích, bạn học sinh lấy miếng dưa hấu to nhất sẽ vui vẻ trong bao lâu? Lúc ăn vô miệng rất vui vẻ, nhưng mà đã nuôi dưỡng thói quen tham lam. Nếu như lần sau miếng to nhất bị người khác lấy đi thì sẽ cảm thấy thế nào? Rất tức giận; mình không lấy được rồi! Một khi cái gì cũng muốn to nhất, muốn tốt nhất thì tâm tham lam đã hình thành, có thể là sau này không có được thứ mình muốn thì sẽ như thế nào? Tìm cách ăn trộm, dùng thủ đoạn không được hay để có được. Thầy giáo phân tích như vậy, hôm sau lúc ăn trái cây tráng miệng đã xảy ra sự thay đổi kỳ diệu, học sinh đều chọn miếng nhỏ nhất để ăn. Đối với giáo viên thì thời điểm giáo dục rất quan trọng, không phải là nhìn thấy như vậy liền nói: thầy dạy em như thế nào? Tại sao lại làm như vậy chứ? Nếu mắng chúng như vậy thì hiệu quả sẽ không tốt, nếu bạn dùng phương pháp phân tích khéo léo thì học sinh mới tự mình lãnh hội được.

Có một em nhỏ, dép của bạn học bị hỏng, thầy giáo nói với em, em đi lấy đôi dép cũ mà bị hư một chút của em cho bạn mượn đi, dép của bạn ấy không đi được nữa rồi. Chiều hôm đó thầy giáo phát hiện ra, đôi dép mới của em lại mang trên chân bạn học mình, còn mình lại mang đôi dép cũ bị hư rồi. Cho nên trong quá trình dạy học sinh, nhiều khi là học sinh làm chúng ta rất cảm động, chúng nghe một câu làm một câu, còn chúng ta nghe mười câu thì chọn ra vài câu đơn giản để làm trước. Thực sự là người dạy và người học cùng trưởng thành.

Chúng ta xem câu tiếp theo, “lời nhường nhịn – tức giận mất”. Mọi người cảm thấy tại sao con người phải tức giận? Con người tại sao lại bực mình? Chúng ta tìm hiểu nguyên nhân mới có thể uống thuốc đúng bệnh. Mọi người cảm thấy tình huống nào sẽ khiến con người tức giận vậy? “Nhập tắc hiếu”, “Cha mẹ gọi – trả lời ngay”, nếu như tâm cung kính không được sanh ra, mà sanh ra tâm ngạo mạn, lười biếng thì có dễ dàng tức giận không? Không có tâm cung kính với người khác, nhìn không vừa mắt thì dễ tức giận. Thế nên muốn con trẻ không sân si, không tức giận, từ nhỏ phải nuôi dưỡng tâm cung kính. Chúng ta xem các vị Thánh Hiền thời xưa vô cùng cung kính với trưởng bối nên làm gì có chuyện tức giận chứ.

Còn những nguyên nhân nào khiến cho con người tức giận, phẫn nộ? Rất có thể là đố kị, thấy người khác tốt hơn trong lòng khó chịu, những vấn đề này từ nhỏ phải mở rộng tấm lòng cho con trẻ, lúc nào cũng phải “Thấy người tốt – nên sửa mình – dù còn xa – cũng dần kịp”. Còn gì nữa không? Bởi vì tìm được nguyên nhân thì mới có thể để con trẻ từ nhỏ không hình thành thái độ như vậy, vậy thì cả đời tính cách của chúng sẽ rất tốt.

 Tiếp theo là không tham lam; chúng hiểu được nhường nhịn thì sẽ không dễ gì tức giận, những đứa trẻ từ nhỏ đã biết nhường nhịn thì luôn được yêu thương. Giống như chúng ta làm giáo viên, nếu như đứa trẻ nào không tranh giành với người khác thì chúng ta cũng sẽ âm thầm quan tâm chúng hơn, bởi vì những đứa trẻ này rất hiểu chuyện. Cho nên con trẻ không tham thì sẽ không tức giận khi “người khác có, mình không có”.

Con trẻ hiện nay tại sao lại dễ dàng nổi giận? Bởi vì chúng ta giúp chúng làm quá nhiều việc, mà chúng lại cho rằng chúng ta nên làm cho chúng, chuyện gì cũng làm giúp chúng. Khi người thân làm không tốt, chúng sẽ cáu giận ngay lập tức: tại sao mẹ không làm giúp con chứ! Có một đứa trẻ hơn 10 tuổi, con trai của thầy giáo, mỗi ngày thầy đều giúp con chuẩn bị chai nước để con mang đi học, ngày nào cũng làm như vậy. Đột nhiên có một hôm thầy chuẩn bị chai  nước trễ một chút, con thầy nhận lấy chai nước, thái độ rất hung hãn nói với thầy: con bị muộn đều là do ba, chậm chạp như vậy. Bạn xem, chuyện chúng nên làm chúng không làm, người khác làm giúp thì chúng cho là đương nhiên. Cho nên làm cha mẹ phải cẩn thận, bạn cho chúng quá nhiều tiền tài, chúng từ nhỏ đã quen xa xỉ, chúng sẽ cảm thấy người lớn cho chúng tiền là chuyện đương nhiên, đến lúc đó bạn phải thỏa mãn những dục vọng vô tận của chúng thì phiền phức rồi.

 Ở Trung Quốc có một đứa trẻ, bởi vì cha mẹ có tiền cho nên tiêu xài rất hoang phí, một tháng phải tiêu đến mười ngàn nhân dân tệ. Cha mẹ không còn cách nào bèn cho con đi bộ đội, hi vọng đi bộ đội sẽ được rèn luyện, xem có khá hơn chút nào không? Đi bộ đội hai năm trở về, tính tình vẫn không thay đổi, vẫn tiêu xài hoang phí. Sau đó người cha nói với nó: “từ nay về sau ba không cho con tiền nữa, con tự nghĩ cách kiếm tiền đi”, cắt đứt tài trợ tiền bạc cho đứa con. Đứa con sanh ra tâm sân hận, tìm sát thủ giết cha mẹ mình, cho nên tâm sân hận thật đáng sợ. Đứa con đứng trước cửa nhà nói với sát thủ, đợi chút nữa có người đi ra, đi đến chỗ nào, nói rất chi tiết cho sát thủ nghe. Sát thủ nghe xong rất kinh ngạc liền hỏi? Người này là ai? Đứa con nói đó là cha tôi. Sau khi người cha qua đời, đứa con dự định giết chết cả người mẹ, bởi vì người mẹ giữ chìa khóa tủ tiền. Bởi vậy cho nên không được nuôi dưỡng dục vọng, khi chúng ta giúp con cái quá nhiều, chúng lại càng không biết cảm ân, còn cho rằng đó là chuyện chúng ta nên làm, lúc đó chúng ta chỉ biết kêu khổ thấu trời xanh.

Mọi người cho rằng sân hận là do nguyên nhân gì? Nếu như có đáp án hay hi vọng mọi người cung cấp cho tôi, bởi vì sẽ giúp chiều sâu, chiều rộng bài giảng của chúng tôi sau này càng ngày càng tốt hơn. Sau khi chúng ta tìm ra nguyên nhân sẽ chặt đứt nó từ đó. Chúng ta là người trưởng thành, rất khó mà cắm lại gốc rễ từ nhỏ được, thế nên chúng ta phải suy ngẫm xem, khi chúng ta tức giận sẽ có kết quả gì? Trong Phật pháp có dạy “Một niệm sân hận thiêu đốt cả rừng công đức”. Một khi tức giận thì toàn bộ công đức tu hành đều bị thiêu đốt hết, phải mất mấy ngày mới khôi phục được? Mất ba ngày. “Khởi một niệm sân hận mở ra trăm cánh cửa chướng ngại”, không chỉ chính mình bị ảnh hưởng không tốt, mà người khác cũng bị ảnh hưởng không tốt.

Có một người cha, bởi vì tính tình đứa con trai không tốt, cho nên người cha nói với con, mỗi lần con tức giận thì đóng một cây đinh vào cọc gỗ ở sau vườn. Mỗi lần đứa trẻ tức giận liền đóng một cây đinh, đóng khoảng một tuần, nó ra nhìn thì thấy chi chít đinh nằm trên cọc gỗ, đột nhiên phát hiện ra, tính tình của mình không tốt như vậy sao? Dần dần đứa trẻ hiểu được phải quan sát tâm mình, lúc nào cũng quan sát xem tâm mình có đang sân hận hay không. Nhờ vào sự nhạy bén này mà từ từ cũng giảm bớt tức giận, sau cùng thì không tức giận nữa. Người cha lại nói với đứa trẻ, chỉ cần một hôm không tức giận thì con có thể nhổ một cây đinh ra. Mỗi ngày nó lại nhổ bớt đinh ra, ngày nhổ chiếc đinh cuối cùng em rất vui vẻ nói với cha mình, con nhổ hết đinh ra rồi. Người cha dắt nó ra sau vườn rồi nói với con, mặc dù con nhổ hết đinh ra, nhưng cọc gỗ này có thể khôi phục lại hình dạng ban đầu hay không? Không thể nào, cọc gỗ đã trở nên nham nhở những lỗ chỗ đinh rồi.

Tục ngữ có câu “dao bén cắt thân còn dễ lành”, chúng ta dùng dao cắt lên da thịt, chỉ khoảng một đến hai tuần là vết thương có thể lành lại; nhưng mà “lời ác tổn người hận khó tiêu”, khi chúng ta dùng lời nói ác ý với người khác, nỗi đau của họ cả một đời khó mà nguôi ngoai. Mọi người từng nghe qua chuyện bị người khác mắng mà tự sát chưa? Có chuyện như vậy! Cho nên lời nói còn sắc bén hơn dao kiếm. Người cha lại nói với con, mặc dù bây giờ con không tức giận nữa, nhưng mà trước đây sự tức giận của con đã làm tổn thương rất nhiều người, tạo thành rất nhiều chướng ngại giữa mối quan hệ của con và người khác. Chúng ta hiểu được sân hận, tức giận không tốt với chính mình và người khác, chuyện mà chính mình và người khác đều không được lợi thì có nên tiếp tục làm hay không? Đương nhiên là không nên làm nữa. Biết rằng không thể làm thì phải nghĩ cách để đối trị.

Mọi người thấy là phải đối trị với sân hận, với tức giận như thế nào? Mọi người dùng phương pháp gì? Tôi thấy là chỉ có một đáp án tiêu chuẩn, đáp án tiêu chuẩn nào? Xin mọi người cho một tràng pháo tay khích lệ, đáp án tiêu chuẩn là, “A Di Đà Phật”. Tôi đi giảng ở một số nơi, bởi vì đa số không phải là Phật tử, cho nên có người nói đi mua sắm, mua sắm thật nhiều thì tâm tình sẽ thoải mái; hoặc là ăn thật nhiều, còn có người nói gọi điện thoại kể lể cho người khác. Tôi nói với họ, bạn đổ rác cho người khác, người khác nghe xong sẽ cảm thấy cuộc đời thật là khổ, có thể là càng ngày càng sa sút, bạn thì thoải mái rồi; không thể vui vẻ trên nỗi đau của người khác được rồi. Còn có một người nói, anh mua rất nhiều đồ ăn về ăn. Tôi nói với anh, có phải anh mua thực phẩm rác về ăn không? Bởi vì mặt của anh toàn là mụn. Mà đi mua sắm thì càng khổ, tại sao vậy? Phải tiêu tiền. Cho nên phương pháp tốt nhất là niệm Phật; khi sanh tâm tức giận thì mau chóng niệm A Di Đà Phật, quán tưởng Phật quang chiếu rọi, không thể tức giận nữa.

Phương pháp đối trị này, trong chữ Hán có chỉ ra phương pháp này, chúng ta thực sự thâm nhập vào chữ Hán thì không thể không khâm phục trí tuệ của tổ tiên. Chúng ta xem chữ “nộ” là chữ hội ý, gồm có chữ “tâm” và chữ “nô”, khi chúng ta tức giận thì tâm sẽ thế nào? Làm nô lệ cho tập khí! Làm sao có thể làm nô lệ cho tập khí được, không phải là đang chà đạp chính mình sao? Cho nên phải xoay chuyển “nộ” thành “thứ”, hai chữ này nhìn có giống nhau không? Chỉ cần gọt bớt đi một chút thì biến thành chữ “thứ”, bên trên là chữ “như”, bên dưới là chữ “tâm”, giống như tâm này. Chuyện hợp tình hợp lý thì cách nghĩ sẽ tương đồng, “người xưa bất thiện, không biết đạo đức, do không ai dạy, không nên trách họ”, bạn có thể bao dung họ, vì họ không gặp được sư trưởng của chúng ta, họ không gặp được thiện tri thức, chúng ta liền có thể xoay chuyển phẫn nộ thành từ bi. Được rồi, hôm nay học đến đây thôi, xin cảm ơn mọi người.!