Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 14A

Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 14A

Kính thưa chư vị pháp sư, chư vị đồng tu, xin chào mọi người! Hôm qua chúng ta đã học phần thứ hai “Xuất tắc đễ” của Đệ Tử Quy:

“Anh thương em, em kính anh. Anh em thuận, hiếu trong đó”.

Thái độ anh thương em kính này, ngoài thực hành trong gia đình, chúng ta tới trường học, tới công ty, đoàn thể cũng nên thực hành anh thương em kính, làm thế nào để thực hành? Chúng ta có thái độ như vậy thì phải để cho thái độ này trở thành lời nói, hành vi khi chung sống với người khác, thực ra thực hành chính là làm được Đệ Tử Quy. Lời dạy bảo trong Đệ Tử Quy, bao gồm cả chương “Xuất tắc đễ”, “Hoặc ăn uống – hoặc đi đứng – người lớn trước – người nhỏ sau”, toàn bộ chương “Xuất tắc đễ” là đang thực hành anh thương em kính. Chương “Cẩn” có câu, “Nón quần áo – để cố định – chớ để bừa – tránh dơ bẩn”, “Sáng dậy sớm – tối ngủ trễ – lúc chưa già – quý thời gian”, chúng ta sống trong tập thể nếu như có thể làm ra tấm gương chăm chỉ, thì đều đang thực hành anh thương em kính. Chương “Tín” cũng là đang thực hành, ví dụ như câu “Thấy chưa thật – chớ nói bừa – biết chưa đúng – chớ tuyên truyền”, thực hành câu này là để cho bầu không khí của tập thể được hài hòa, đều là anh thương em kính. Còn trong chương “Phiếm ái chúng” có câu “Phàm là người – đều yêu thương – che cùng trời – ở cùng đất”, “Người có lỗi – chớ vạch trần – việc riêng người – chớ nói truyền”, “Khen người ác – chính là ác”, đây là cách thực hành cụ thể làm sao yêu thương quan tâm lẫn nhau trong tập thể. Cho nên sau này chúng ta học tập là làm sao để lãnh hội từng chút một.

Thế giới hiện nay giao thông thuận tiện, khoa học kỹ thuật phát triển, gần như cả thế giới đã biến thành người một nhà, hiện nay đều gọi là thôn thế giới, giao lưu vô cùng nhiều. Dưới tình huống giao lưu qua lại nhiều như vậy, giữa đất nước với đất nước, giữa tôn giáo với tôn giáo, giữa dân tộc với dân tộc sẽ tiếp xúc rất nhiều, lúc này phải giao lưu, tìm hiểu nhiều hơn; có giao lưu, có tìm hiểu thì mới không tạo thành xung đột. Sư phụ của chúng ta đã làm ra tấm gương tốt nhất, ngài có mối quan hệ tốt với rất nhiều dân tộc, tôn giáo. Sư phụ cũng dạy chúng ta, chung sống với bất kỳ dân tộc, bất kỳ tôn giáo nào, nhất định phải tuân theo lời dạy của đức Phật, đó là “Tứ nhiếp pháp”. Điều đầu tiên trong Tứ nhiếp pháp là gì? Bố thí, đó là thường mời khách, thường tặng quà.

“Tiền của nhẹ, oán nào sanh. Lời nhường nhịn, tức giận mất”.

Chúng ta nên tìm hiểu văn hóa của họ, ý nghĩa giáo điều của họ, không nên bởi vì không hiểu mà phê bình, phải “lời nhường nhịn”. Khi chúng ta càng hiểu họ thì sẽ càng tôn kính sự tích về các vị Thánh trong tôn giáo của họ, đều có thời tiết nhân duyên của họ, đáng để chúng ta học tập theo. Như vậy thì mới có thể bao dung lẫn nhau, hiểu rõ lẫn nhau, đoàn kết lẫn nhau.

Chúng ta hiểu được, thế giới hiện nay là có phước cùng hưởng, có họa cùng chia, nơi nào có vấn đề thì những nơi khác liệu có thể trải qua tháng ngày tốt đẹp không? Bom nguyên tử, số lượng bom nguyên tử trên thế giới hiện nay có thể làm nổ trái đất bao nhiêu lần? Không chừng là mấy chục lần. Cho nên tôi thường nói với rất nhiều thầy cô, chúng ta có trách nhiệm dạy dỗ đời sau cho tốt, nếu như không dạy dỗ chúng cho tốt, ba mươi năm sau chúng trở thành trụ cột của nước nhà, nếu như tính tình chúng không tốt, không cẩn thận ấn nút kích hoạt bom nổ, vậy thì chúng ta cũng xong đời. Hơn nữa sau này lương hưu của chúng ta cũng do chúng quyết định, nếu như dạy chúng ích kỉ, chúng nhất định sẽ nói, mặc kệ những ông bà già đó đi, chúng ta ăn no là được, vậy thì tuổi già của chúng ta cũng rất đáng lo. Chúng ta phải có tầm nhìn xa trông rộng, phải tận tâm tận lực dạy dỗ học sinh của mình.

Chúng ta đích thực có sứ mệnh rất quan trọng. Trước đây giao thông không thuận tiện, tin tức chưa phát triển nên lời dạy bảo của Khổng Tử, Mạnh Tử chỉ lưu truyền trong nước, láng giềng có mấy nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam cũng có thể học tập. Hiện nay đã trở thành thôn thế giới, chúng ta có trách nhiệm phổ biến phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp hóa giải tai nạn của thế giới này cho toàn thế giới biết đến. Chân lý tuyệt đối sẽ siêu việt thời gian và không gian, bởi vì rất nhiều người nói cái này đã cũ rích rồi, bây giờ còn dùng được sao? Chúng ta suy ngẫm mà xem, đức hạnh – “hiếu đễ trung tín, lễ nghĩa liêm sỉ, nhân ái hòa bình”, điều này mấy ngàn năm trước cần, hiện nay có cần hay không? Thực ra chúng ta bình tĩnh suy xét lại, tất cả vấn đề xã hội hiện nay, vấn đề xã hội mà chúng ta thường bất bình khi ngồi rảnh rỗi nói chuyện với nhau, mười hai chữ này chắc chắn có thể giải quyết triệt để, cho nên đã siêu việt thời gian.

Còn không gian thì sao? Châu Á phương Đông có thể áp dụng, châu Âu, châu Mỹ, thậm chí là châu Úc cũng có thể áp dụng, bởi vì đức hạnh thông với bản tánh của con người. Chúng tôi mở lớp Đệ Tử Quy ở Úc, người Úc ngồi ở hàng ghế trên, chúng tôi ngồi ở hàng ghế phía sau nghe giảng. Trong quá trình giảng có nhắc tới rất nhiều câu chuyện như Mẫn Tử Khiên, Tử Lộ, chúng tôi ngồi phía sau nhìn các bạn Úc ngồi phía trước gật gật đầu. Sau khi học xong, chúng tôi có nói chuyện với họ, hỏi họ nghe xong có cảm nhận gì? Họ nói: làm người nên như vậy, làm người nên như vậy. Hành động gật đầu của họ cho thấy họ hiểu được làm người như vậy mới có ý nghĩa.

Tôi nhớ năm kia tới học viện học tập, tôi nghe cô Dương Thục Phương giảng bài, cô giảng “Đức Dục Khoa Bổn”, trong đó toàn là câu chuyện về “Hiếu Đễ Trung Tín, Lễ Nghĩa Liêm Sỉ”. Tôi ngồi ở dưới, mỗi lần nghe được đều cảm động rơi lệ, cảm thấy làm người phải như vậy mới vui sướng. Tôi khóc tới nỗi một bạn đồng tu nam đến từ Hồng Kông ngồi bên cạnh còn lén đưa khăn giấy cho tôi, không dám nhìn tôi, anh ấy rất nhân từ, sợ tôi ngại. Khi nội tâm chúng ta chân thành kêu gọi, cảm thấy phải sống sao cho cuộc đời có ý nghĩa. Chúng ta bây giờ thực sự không biết ý nghĩa của làm người, đến ăn uống cũng không cảm nhận được mùi vị. Hiện nay ăn đồ ăn có thể cảm nhận được mùi vị ban đầu của nó không? Toàn là ăn cái gì? Ăn chất phụ gia, gia vị, không tìm thấy được mùi vị ban đầu của món ăn. Bởi vì quá trình cấy rau phát triển đều dùng phân bón, chất hóa học, nhìn thì rất to nhưng ăn có ngon không? Không ngon chút nào. Trước đây tôi từng tự mình trồng trọt, trồng một số loại rau, trồng cà rốt, trồng tự nhiên thật sự có mùi vị, ăn rất ngọt. Tôi cũng trồng ít rau muống, lúc thu hoạch tôi rất vui vẻ hái về mời bạn bè ăn, ăn xong bữa này thì sự vất vả hơn một tháng của tôi liền trở về con số không. Nhờ đó cũng hiểu được “một bát cháo, một hạt cơm , nên nghĩ kiếm được không dễ”, chúng ta thực sự từng lao động thì sẽ tôn trọng, trân trọng sức lao động của người khác, sự cống hiến của người khác.

Làm người cũng như vậy, phải thuận theo tự nhiên, mà phương pháp tự nhiên nhất đó là tuân theo ĐẠO, ĐỨC. “ĐẠO” là pháp tắc tự nhiên trong vũ trụ, vạn vật như vậy, con người cũng như vậy. Chúng ta xem vận hành của các ngôi sao đều có quỹ tích của nó, có đường đi của nó, nếu như hôm nay trong hệ Mặt Trời, sao Hải Vương nói “tôi không muốn đi như vậy, chỉ cần tôi thích thì có gì mà không được?”. Nó muốn xoay 45 độ có được hay không? Nếu như nó xoay 45 độ thì có thể sẽ va chạm với hành tinh khác, sau cùng còn bị hủy diệt. Hành tinh có chánh đạo, con người cũng có chánh đạo. Chánh đạo của con người là gì? Chúng ta làm người nên tuân theo quỹ tích nào? Chữ Đạo này người xưa nói rằng, căn bản nhất, nền tảng nhất đó là luân thường đại đạo. Xin hỏi mọi người ngũ luân bao gồm những gì? Được rồi, tiết học thứ nhất nên mọi người thường không có tinh thần lắm, cho nên tôi phải kiểm tra, để mọi người tỉnh táo lại.

Ngũ luân là gì? Cha con có tình thân, vua tôi có đạo nghĩa, vợ chồng có phân biệt, lớn nhỏ có thứ tự, bạn bè có thành tín. Cha con, vua tôi, vợ chồng, anh em, bạn bè là ngũ luân. Khi chúng ta đi theo chánh đạo ngũ luân, tự nhiên sẽ thể hiện ra đức hạnh, cho nên tình thân là đức, quân thần có nghĩa, nghĩa là đức, vợ chồng có phân biệt, phân biệt là đức; lớn nhỏ có thứ tự, thứ tự là đức; bạn bè có thành tín, thành tín là đức. Thực ra tất cả vấn đề trên thế gian, chỉ cần con người chung sống hài hòa, đa số các vấn đề đều sẽ được giải quyết. Khi người biết tôn trọng người khác, trong lòng họ có cung kính, có nhân từ, họ sẽ yêu thương vạn vật. Thế giới mặc dù loạn nhưng nếu muốn giải quyết thì không hề khó, chỉ cần làm tốt ngũ luân, biết làm người thì vấn đề liền được giải quyết.

Nhưng mà phương pháp như vậy, pháp bảo như vậy không chỉ dân tộc chúng ta có, người xưa coi “quốc gia hưng vong là trách nhiệm của bản thân”, không màng tới sống chết. Có nghiêm trọng đến vậy không? Không tới mức đó! Thời đại này chỉ cần bạn thật sự yêu thương, kính trọng người khác, bạn nhất định sẽ nhận được sự yêu thương và kính trọng của họ, chúng ta nhất định phải học văn hóa cho tốt. Lần này có các đồng tu đến từ hơn mười nước, chúng ta học tập tốt sau đó trở về nơi mình sinh sống, nhất định phải phổ biến rộng rãi, giới thiệu Đệ Tử Quy cho mọi người. Rất nhiều việc không hề phức tạp, chúng ta không nên nghĩ quá khó khăn rồi nói: tôi vẫn chưa học tốt thì phải làm sao? Nếu như đợi mọi người đều học xong thì thế giới này cũng bị hủy hoại rồi, cho nên chúng ta hiện nay phải trong làm có học, trong học có làm.

Khi tôi tới Hải Khẩu, mới đầu chỉ có mười mấy đến hai mấy người tới nghe, bởi vì khi đó chúng tôi giảng cũng không hay, các bạn đồng tu cũng rất ủng hộ chúng tôi, chúng tôi từ từ giảng, từ từ lãnh hội, từ từ tu tập, vô hình trung năng lực từ từ được nâng lên. Khi giao lưu với người khác thì tài ăn nói không phải là quan trọng nhất, cái gì mới quan trọng nhất? Tâm chân thành! Tâm chân thành thể hiện ra, cho dù là giảng không hay, mọi người nghe cũng sẽ cảm động, cảm thấy bạn luôn suy nghĩ cho họ, luôn suy nghĩ cho đời sau của họ. Chúng tôi có một sự thể hội trong giáo dục, năm đầu tiên, năm thứ hai mới bắt đầu đi dạy, kĩ năng dạy có tốt hay không? Không thuần thục. Sau khi dạy ba năm đến năm năm, kĩ năng từ từ thuần thục hơn. Nhưng trong quá trình dạy học, lại thân thiết nhất với lứa học sinh nào? Thân với lứa học sinh của một hai năm đầu đi dạy. Lúc kĩ năng kém nhất thì tình cảm lại thân thiết nhất, nguyên nhân là gì? Là do tâm lúc nào cũng nghĩ làm sao để dạy tốt hơn, làm sao để giúp đỡ học sinh? Ngược lại khi kỹ năng hoàn thiện hơn, cảm tình đối với học sinh không còn tốt như vậy nữa, nguyên nhân là gì? Coi đó là công việc, không còn xem đó là chí hướng sự nghiệp nữa, lúc này đã đánh mất tâm chân thành, tình cảm cũng không còn thân thiết như trước nữa. Cho nên nguyên nhân vẫn là do tấm lòng và sự dụng tâm.

Chúng ta sau khi trở về có thể đi giảng ở khu dân cư của mình, có năm ba phụ huynh tới, hay có năm ba em nhỏ tới cũng không sao, chúng ta chân thành dạy họ, tích lũy kinh nghiệm sẽ rất nhanh. Mà một người muốn tăng trưởng học vấn cho mình, phương pháp tốt nhất là dạy và học cùng tiến bộ. Trong Lễ Ký có câu: “Học rồi sau đó mới biết không đủ, dạy rồi sau đó mới biết là khó khăn”, học rồi mới biết còn chỗ nào chưa ổn, dạy rồi mới biết chỗ nào còn cần có sự đột phá; “Biết không đủ sau đó mới tự kiểm điểm lại mình; biết khó khăn, sau đó mới tự phấn đấu thêm lên”, chúng ta học rồi mới biết không đủ, biết chỗ nào cần sửa đổi thì mới luôn phản tỉnh được. Thực ra bước vào đạo quan trọng nhất là luôn tìm thấy khuyết điểm của chính mình, như vậy thì đạo nghiệp mới mau tiến bộ, mới “đức tiến dần – lỗi ngày giảm”.

Mà trong quá trình dạy học, nhìn các em nhỏ ngồi bên dưới nghe giảng, đôi mắt vô thần, có em sắp ngủ gật, điều đó cho thấy phương pháp giảng bài, phương pháp dẫn dắt của chúng ta chúng không thể tiếp nhận. Phải ngay lập tức tìm bạn bè, tìm những người có kinh nghiệm giảng dạy để học hỏi lẫn nhau. Mà dạy học cũng không thể xa rời thực tế, nên học hỏi lẫn nhau, mọi người cùng nhau học tập, tuyệt đối không thể “tự học không bạn bè thì kiến thức hạn hẹp”.

Lúc tôi học đại học, đêm trước hôm thi sẽ hẹn bạn bè cũng nhau học tập, phương pháp chính là môn này bạn này phụ trách, môn kia bạn kia phụ trách, mọi người cùng hợp tác, ai phụ trách môn nào thì lên ôn tập cho mọi người; còn môn nào tôi phụ trách thì sẽ lên giảng cho mọi người nghe. Sau đó tôi học khoa Sư Phạm, tôi cũng tiếp tục dùng phương pháp này, rủ bảy tám bạn học, một hay hai tháng gặp nhau một lần, để mọi người chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy. Mỗi lần gặp nhau hết nguyên một ngày, mọi người hôm đó trở về đều vô cùng tự tin, bởi vì đã học được rất nhiều phương pháp hay, kinh nghiệm hay. Cho nên “biết khó khăn, sau đó mới tự phấn đấu thêm lên”. Chúng ta tự mình nỗ lực thì tự nhiên năng lực giảng dạy sẽ ngày càng nâng cao. Bước được bước đầu tiên thì tương đối khó, đợi bạn thật sự bước được rồi, từ từ bạn sẽ hiểu được giảng dạy giúp mình trưởng thành, hiểu được niềm vui ở trong lòng khi giảng dạy, cũng biết được cho đi có phước hơn nhận lại.

Rất nhiều giáo viên chưa từng giảng trước mặt người trưởng thành, họ rất biết cách giảng cho trẻ nhỏ, nhưng một khi đứng trước mặt người lớn thì liền hồi hộp, tại sao lại như vậy? Là do tâm phân biệt của chính mình. Mẹ tôi dạy học hơn 30 năm, nhưng để cho bà đứng giảng cho người lớn bà sẽ không nói được câu nào. Cho nên con người phải trải qua rèn luyện, chúng ta phải đột phá quán tính này, nhất định phải cố gắng, vạn vật đều có quán tính, trong vật lý có một định luật gọi là “định luật quán tính”. Chúng ta cùng xem, chúng ta đẩy một cái ly, mọi người thấy tôi có dùng sức hay không? Có hay không? Có! Lúc này có dùng sức, nhưng cái ly không chuyển động, vậy chúng ta có phí công khi đẩy nó không? Không hề, bạn phải dùng sức đến mức độ nào? Phải vượt qua được quán tính của nó thì nó sẽ chuyển động; nhưng sau khi nó chuyển động thì bạn không cần phải dùng nhiều sức như vậy nữa. Chúng ta tu học cũng như vậy, chúng ta mong muốn dạy học cũng có thể như vậy thì nhất định phải đột phá được sự sợ hãi và chướng ngại trong lòng. Khi bạn dùng sức, nhất định sức lực phải vượt qua quán tính của họ, trong vật lý gọi là “lực ma sát tĩnh”, sau khi đột phá được thì nhẹ nhàng rồi, sẽ biến thành “lực ma sát động” thì không còn vất vả như vậy nữa? Cho nên tại sao phải dũng mãnh tinh tấn? Phải đột phá quán tính của chúng ta, đột phá được chướng ngại, khó khăn do chính mình đặt ra. Mà chúng ta nên thường suy nghĩ vì Phật Pháp, vì chúng sanh, như vậy năng lực của bạn mới được khởi phát, cho nên đích thực là phát tâm rất quan trọng.

Khả năng ăn nói của tôi rất kém, từ nhỏ chưa từng tham gia cuộc thi diễn thuyết hay cuộc thi đọc diễn cảm nào, hôm qua mọi người thấy tôi vẽ hình, cũng biết là tôi học mỹ thuật cũng không giỏi, từ nhỏ không có chút tài năng nào. Nhưng khi tôi học đại học có cơ hội bắt đầu học một số tri thức về sức khỏe, trong quá trình học tôi sâu sắc hiểu được, mọi người nhìn thân hình của tôi liền biết được tôi ăn không ít mười loại thực phẩm rác, cho nên tôi không muốn sự hối tiếc này tiếp tục xảy ra cho người khác, sau khi học được cũng mong rằng có thể chia sẻ với mọi người. Tôi không có tài năng nhưng tôi có một đặc điểm, đó là rất nhiệt tình, sự nhiệt tình này phải nói rõ hơn một chút, đó là quá nhiệt tình. Tôi nhớ lúc tốt nghiệp tiểu học tôi đã phát rất nhiều giấy cho bạn học, mỗi người một tờ viết vài dòng lưu niệm, đa số mọi người đều viết tôi quá nhiệt tình.

Sau khi học Phật tôi mới biết làm sao điều chỉnh sự “quá” này, phải biết được duyên phận không đủ thì không nên miễn cưỡng, nếu không thì sẽ phan duyên, mệt mỏi chính mình, cũng mệt mỏi người khác, dần dần cũng có chừng mực hơn. Khi đó học năm ba, năm tư đại học, tôi tìm hai ba em sinh viên khóa sau cùng nhau tới tầng hầm phía dưới tiệm Hồng trà ở gần trường, tôi nói “nào, anh giảng bài cho các em nghe, mọi người ngồi xuống đi”, lúc này bắt đầu luyện tập giảng bài. Cho nên quan trọng nhất là khi chúng ta có cái tâm này thì sẽ tiến bộ rất nhanh. Hiện nay chư Phật – Bồ Tát, Thánh Hiền xưa niệm niệm đều đang suy nghĩ làm sao cứu vãn tai nạn của thế giới này; mà cứu vãn tai nạn của thế giới, quan trọng nhất là phải xoay chuyển lòng người, lòng người từ ích kỷ chuyển thành nhân từ bác ái, mà giáo dục nhân từ bác ái nhất định phải thông qua chúng ta đi phổ biến. Khi chúng ta phát cái tâm như vậy, chư Phật – Bồ Tát sẽ gia trì, mấy hôm trước chúng ta cũng từng nói, thời đại này mà phát tâm thì là gì của chư Phật – Bồ Tát, của các vị Thánh Hiền? Mọi người sao toàn nhớ tới trọng tâm không vậy? Là con một. Chúng ta có phương hướng như vậy thì cuộc đời sau này của bạn sẽ vững vàng bước đi.