Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 23A

Đệ Tử Quy & Tu Học Phật Pháp –  Tập 23A

Kính thưa các vị pháp sư, các vị đồng tu, A Di Đà Phật!

Sáng nay chúng ta có nói tới quan hệ trong ngũ luân đều phải giữ chữ tín, cũng phải hết lòng tuân thủ bổn phận, tuân thủ đạo nghĩa. Sự tin tưởng giữa bạn bè với nhau, đã nói ra ắt phải làm theo, sáng này chúng ta có nói tới thời nhà Hán, Trương Thiệu và Phạm Thức hẹn nhau hai năm sau gặp mặt, Phạm Thức cũng đến nhà Trương Thiệu đúng hẹn. Sau đó Trương Thiệu bệnh tình nguy kịch, ông dặn vợ mình liên lạc với Phạm Thức, Phạm Thức nhất định sẽ toàn tâm toàn lực chăm sóc người nhà của ông. Sau khi Trương Thiệu qua đời, đang định đưa ông đi an táng, bởi vì Phạm Thức vẫn chưa tới, cho nên không biết khi nào an táng thì hợp lý, sau đó Phạm Thức tới, quan tài mới có thể thuận lợi đưa đi an táng. Phạm Thức cũng chăm sóc và sắp xếp rất tốt cho vợ con của Trương Thiệu. Tín nhiệm và đạo nghĩa giữa họ vô cùng nồng hậu.

Chúng ta cũng có thể cảm nhận được tấm lòng của người đọc sách thời xưa khi nhìn vào thái độ đối với bạn bè của họ. Thời nhà Hán có một người đọc sách tên là Tuần Cự Bá, đúng lúc ông tới thăm bạn thì bạn ông đang bệnh nặng. Thật không may là đúng lúc này bọn cường đạo tới nơi bạn ông sinh sống để cướp bóc lương thực, người dân trong thôn đều mau chóng bỏ chạy. Bạn ông khuyên nhủ: nơi này quá nguy hiểm, đệ mau đi đi! Tuần Cự Bá có chịu rời đi không? Không chịu, ông nói đệ đến thăm huynh, tới chăm sóc huynh, đệ làm sao có thể bỏ huynh mà đi, chuyện như vậy đệ không làm được. Tuần Cự Bá đi ra khỏi phòng nói với kẻ cướp: bạn của ta đang bệnh nặng, các ngươi đừng làm hại anh ấy, nếu như muốn thì hãy hại ta. Nhờ vào sự chân thành của ông, không sợ hãi cái chết, tấm lòng đạo nghĩa của ông khiến cho bọn cướp cảm động, kẻ cầm đầu nói với đồng bọn của mình: chúng ta là người không có đạo nghĩa, làm sao có thể đi cướp ở nơi có người đạo nghĩa được? Bởi vì họ cảm nhận được đạo nghĩa của Tuần Cự Bá, kẻ cầm đầu hạ lệnh xuống, đám cướp toàn bộ rút lui. Tâm chí thành, tâm đạo nghĩa của một người đã hóa giải được tai nạn lớn. Hơn nữa nếu như Tuần Cự Bá lúc đó không quan tâm đến bạn mình, tự mình rời đi thì sẽ có kết quả như thế nào? Đương nhiên là cường đạo tới tàn sát bừa bãi, cả đời này lương tâm của ông sẽ bất an.

Người thời xưa thực sự là luôn để lời dạy của Thánh Hiền ở trong lòng, họ đều làm được xả thân vì nghĩa lớn. Mà dù cho đạo nghĩa này vô cùng nhỏ bé, thậm chí là còn chưa nói ra, họ cũng hi vọng chính mình nhất định làm được. Thời nhà Hán có một người đọc sách tên là Chu Huy, khi ông đi học ở trường Thái Học, một người bạn học của ông tên là Trương Kham, Trương Kham quan sát Chu Huy rất lâu, cảm thấy ông rất có nghĩa khí. Do đó mà Trương Kham nói với Chu Huy: tôi mong rằng nếu tôi có gặp chuyện gì bất trắc thì anh có thể giúp tôi chăm sóc vợ con được không? Hai người họ mặc dù không có giao tình, nhưng mà câu nói này của Trương Kham đã coi ông thành người bạn mà Trương Kham rất tin tưởng. Chu Huy cũng cảm thấy rất đường đột nên cũng không trả lời. Không bao lâu sau, Trương Kham qua đời, có thể là trong lòng Trương Kham đã linh cảm trước được. Chu Huy sau khi nghe được tin này, liền mang theo rất nhiều tài sản tới thăm vợ con của Trương Kham. Con trai ông đi cùng cảm thấy rất khó hiểu liền hỏi cha mình: phụ thân, trước giờ cha chưa từng qua lại với người này, tại sao lại phải giúp ông ấy? Chu Huy nói: Trương Kham tin tưởng cha như vậy, cho thấy trong lòng ông ấy đã coi cha như tri kỉ, mà thái độ của ông như vậy, trong lòng của cha cũng đã xem ông ấy là bằng hữu, nếu như đã xem ông ấy là bằng hữu thì nên tận tâm tận lực giúp đỡ. Người thời xưa đối với ý nghĩ của chính mình cũng không muốn làm trái lại.

Cho nên bạn bè qua lại phải dìu dắt lẫn nhau, thành tựu lẫn nhau, bạn bè sẽ ảnh hưởng ngấm ngầm tới chúng ta. Có một câu nói rằng, “sanh ra ta là cha mẹ, thành tựu ta là bạn bè, thân cận bạn lành như đi trong sương, dù không ướt áo nhưng luôn được thấm nhuần”, câu này nói về ảnh hưởng của bạn bè đối với chúng ta, câu từ cũng rất khéo léo. Thân thể của chúng ta là do cha mẹ ban cho, sự trưởng thành của chúng ta cũng là nhờ cha mẹ giúp đỡ, khi chúng ta bước ra xã hội, ảnh hưởng của bạn bè sẽ càng ngày càng lớn. Thân cận bạn lành cũng giống như đi trong sương mù, mặc dù nhìn thì có vẻ không làm ướt áo chúng ta ngay lập tức, nhưng mà lúc nào cũng đang ảnh hưởng, cũng đang thấm nhuần chúng ta. “Giống như đi vào trong nhà có cỏ thơm, thời gian lâu một chút thì không còn ngửi thấy mùi thơm”.

Chúng ta hi vọng chính mình có bạn tốt, cũng hi vọng con cái của mình kết giao được với bạn tốt, làm thế nào mới có thể kết giao được với bạn tốt? Có phải là mỗi ngày đều đi khắp nơi tìm bạn rồi hỏi: bạn có muốn kết bạn với mình không? Như vậy có mệt mỏi không? Hết thảy đều tùy duyên, nhưng có một điểm rất quan trọng, chúng ta phải làm tốt chính mình trước, gọi là “nhiều ngôi sao vây quanh mặt trăng”, chỉ cần chúng ta đánh bóng mặt trăng của chính mình, thì các ngôi sao sẽ tự nhiên lao tới vây quanh. Trong Kinh Dịch cũng có câu “thuật[1] nhóm theo loại, vật tụ theo bầy”, bây giờ thông thường mọi người nói rằng “người nhóm theo loài, vật tụ theo bầy”, thực ra ý nghĩa cũng tương tự. Người tốt sẽ chiêu cảm người tốt, chỉ cần chúng ta nâng cao đạo đức học vấn của mình, chúng ta có đạo nghĩa giữ chữ tín với bạn bè, tự nhiên sẽ chiêu cảm rất nhiều bạn tốt đến bên cạnh chúng ta.

Rất nhiều phụ huynh thường lo lắng, con cái của tôi ra ngoài xã hội liệu có bị bắt nạt không? Có cần phải lo lắng như vậy không? Trong quá trình chúng tôi phổ biến văn hóa truyền thống, có rất nhiều phụ huynh phản ứng, nếu như dạy con cái quá thiện lương, sau này ra xã hội nhất định bị người khác ức hiếp. Nói như vậy có đúng hay không? Chúng ta học Phật phải tùy thuận theo lời dạy bảo của chư Phật – Bồ Tát, phải thuận theo chân lý mà suy ngẫm, không thể thuận theo phiền não, thuận theo ưu lo mà suy nghĩ. Chúng ta vừa mới nói xong, người tốt sẽ chiêu cảm người tốt tới, chỉ cần con cái bạn thiện lương, bạn bè của chúng cũng sẽ như vậy. Tôi tốt nghiệp đã hơn 10 năm, 10 năm nay tôi cũng chưa từng bị ức hiếp, cho nên rất nhiều cách nghĩ đúng là lo lắng vô cớ. Mà học tập học vấn Thánh Hiền là để làm người tốt chứ không phải làm kẻ ngốc. Người tốt đâu phải là chuyện gì cũng không biết phân biệt đúng sai thiện ác, người tốt biết quan sát sắc mặt lời nói, biết xem xét thời thế mà hành động, hiểu được lúc nào phải nhanh chóng cung kính mà tránh xa.

Khi cháu tôi hai, ba tuổi cũng bắt đầu học Đệ Tử Quy, chị gái tôi dạy bé từng câu một áp dụng vào trong cuộc sống. Mỗi lần bé ra ngoài đi chơi, nhìn thấy một số bạn nhỏ ở bên ngoài đánh người, có khi thì mắng người. Bé đứng ở bên cạnh kéo tay mẹ rồi nói: bạn này không được đánh người, bạn kia không được mắng người. Mọi người cảm thấy một đứa trẻ hơn ba tuổi làm sao biết phán đoán? Khi chúng ta dạy chúng Đệ Tử Quy, dạy chúng hiếu thảo là đúng, vậy cái gì là bất thiện, cái gì là ác, chúng có biết không? Cái gì là ác? Bất hiếu! Khi chúng ta dạy chúng tôn kính trưởng bối, yêu thương anh chị em là thiện, vậy cái gì là ác? Không khó như vậy chứ, không yêu thương anh chị em là ác. Cuộc sống có quy luật, biết được tự mình tuân thủ thì cuộc sống sẽ không lộn xộn, vậy chúng có biết cái gì là ác không? Không cẩn thận là ác. Yêu thương mọi người là thiện, vậy cái gì là ác? Không yêu thương mọi người là ác, chúng hiểu rất rõ thiện ác là gì.

Đúng sai thiện ác không phải là đại học mới bắt đầu dạy, phải cắm gốc từ khi còn nhỏ. Hiện nay nhiều thanh thiếu niên rất dễ gặp phải duyên xấu, con người cũng bị sai lệch theo đó. Tôi từng đọc được một tin tức, một thanh niên phạm tội khá nặng, cảnh sát gọi điện thoại cho ba cậu, ba cậu nghe điện thoại rất kinh ngạc, ông nói chắc chắn không phải là con trai tôi, chắc chắn là trùng tên họ. Khi ông tới đồn cảnh sát vẫn cho rằng như vậy. Khi cửa đồn cảnh sát mở ra, nhìn thấy người ngồi viết tờ khai ở đó là ai? Quả nhiên là con trai ông, ông lập tức thay đổi cách nói “đều do mấy người bạn xấu làm hư nó”, nói ra một câu phủi sạch hết trách nhiệm. Thực ra bạn xấu chỉ là duyên, nhân thực sự là gì? Vạn pháp do duyên mà sanh, do đó mới tạo thành ác quả; nhân là không phân biệt được tốt xấu, duyên mới là bạn xấu, mới tạo thành ác quả. Từ nhỏ chúng căn bản không biết cái gì là đúng sai, sau đó gặp một số bạn xấu, tự nhiên sẽ không có định lực, bị dắt mũi đi mới tạo thành ác quả. Mà nhân này quyết định bởi giáo dục của gia đình, giáo dục gia đình là nhân tố quan trọng nhất. Khi cái gốc của đứa trẻ được cắm xuống, biết rõ tốt xấu, cho dù gặp phải duyên xấu, chúng cũng không tạo thành ác quả, chúng hiểu được phải mau chóng tránh xa nhân duyên như vậy.

Chúng ta làm trưởng bối, thay vì lo lắng con cái mình sau này gặp phải bạn xấu, chi bằng bây giờ giáo dục cho thật tốt, để chúng có năng lực phán đoán, để chúng biết lựa chọn tốt xấu. Chính chúng ta muốn kết giao với bạn tốt, trước tiên mình phải làm tròn bổn phận của một người bạn tốt, như vậy thì mới thu hút được bạn bè tốt tới giao lưu với chúng ta. Giữa bạn bè với nhau nên thường nhắc nhở, khuyên nhủ lẫn nhau, bởi vì chúng ta không cách nào mắt nhìn bốn phía, tai nghe tám hướng được, lúc thích hợp phải cần có bạn bè đứng ra nhắc nhở. Cho nên bên cạnh có bạn bè thẳng thắn khuyên ngăn thì chúng ta phải trân trọng. Giữa bạn bè với nhau nên khuyên nhủ như thế nào, khi giảng câu “Cha mẹ lỗi – khuyên thay đổi” tôi đã giải thích khá chi tiết.

Bạn bè phải quan tâm, chăm sóc lẫn nhau, thường phải hỏi thăm và tìm hiểu tình hình của bạn mình, có câu “gặp mặt tăng ba phần tình cảm”, mà cũng có thể giúp đỡ lẫn nhau khi cần đến. Không chỉ quan tâm đối phương, còn phải quan tâm người nhà của họ nữa, khi chúng ta quan tâm tới cha mẹ họ, bạn bè sẽ rất vui mừng, chỉ cần chúng ta có cái tâm này thì bạn bè nhất định có thể cảm nhận được. Có lúc gọi điện thoại cho nhau, chúng ta cũng có thể quan tâm hỏi thăm, “Ba mẹ bạn gần đây có khỏe không? Cho mình gửi lời hỏi thăm”. Nếu như bạn trả lời “ba mẹ mình gần đây không khỏe lắm”. Dù sao thì cha mẹ của bạn cũng là trưởng bối của chúng ta, chúng ta biết được thì nên dành thời gian tới thăm, như vậy thì tình nghĩa giữa bạn bè sẽ càng ngày càng nồng hậu.

Bạn bè phải khen ngợi lẫn nhau, tán thán lẫn nhau, trong Phật giáo cũng thường nhắc tới câu “Muốn Phật pháp hưng thịnh, chỉ cần Tăng khen Tăng”, Phật pháp như vậy, giáo dục Thánh Hiền cũng như vậy. Thời xưa nếu người đọc sách khinh thường nhau thì có phải là hiện tượng tốt hay không? Khinh thường lẫn nhau, cảm thấy đạo đức học vấn của người kia không bằng mình, mình giỏi hơn, làm như vậy sẽ khiến chính mình đọa lạc, bởi vì tâm đố kị sanh ra, đức hạnh liền không tương ưng nữa. Không chỉ chính mình đọa lạc, có thể trong lúc coi thường lại hủy báng đối phương. Nếu như đức hạnh của đối phương tốt, người học theo họ bị ảnh hưởng bởi sự hủy báng của chúng ta, sau đó không theo họ học tập nữa, vậy thì tội nghiệt chúng ta tạo ra rất lớn. Đoạn huệ mạng của người khác, quả báo đi về đâu? Địa ngục A Tỳ. Không chỉ ảnh hưởng khi đó, nếu như phong khí coi thường này quá rõ rệt, có thể sẽ ảnh hưởng tới thái độ của người đọc sách sau này, cho nên phải thận trọng đối với lời nói và cử chỉ. Thực ra khi chúng ta khen ngợi đối phương, nhìn thấy điểm tốt của đối phương thì chính mình có được lợi ích không? Chắc chắn là có. Trong Do Thái Giáo cũng có một câu “người như thế nào là người thông minh? Người thông minh là người biết học hỏi từ người khác”. Chúng ta khen ngợi lẫn nhau, khiến càng nhiều người có lòng tin vào đức hạnh, càng nhiều người vui vẻ muốn kết bạn, muốn tiếp xúc với những người bạn có đạo đức, có học vấn này.

Bạn bè với nhau không được nói ra chuyện xấu trong nhà, không được nói ra chuyện riêng tư của gia đình bạn. Bởi vì bạn bè quen nhau thời gian lâu, có một số chuyện riêng sẽ kể cho chúng ta nghe, chúng ta phải cẩn thận một chút, không được tùy tiện kể ra ngoài, nếu không lại khiến chuyện riêng trở thành trò cười của người khác, như vậy sẽ tổn thương tình cảm của đôi bên. Chuyện riêng tư trong nhà có thích hợp để kể cho người khác nghe không? Không thích hợp! Ví dụ như bạn đi kể khắp nơi một số chuyện của chồng bạn, lời bạn nói ra sau cùng sẽ đến tai ai? Sau cùng lại đến tai chồng bạn, vậy thì người chồng nhất định sẽ rất tức giận, danh tiếng của tôi đều bị cô hủy hoại. Trong nhà có chuyện gì thì nên bàn bạc với nhau. Thực ra khi đạo đức và học vấn của chúng ta được nâng lên, tự nhiên khi gặp một số vấn đề sẽ sanh ra lí trí để xử lý, tự nhiên có thể hóa giải, không cần phải đi kể lể khắp nơi.

Sau cùng là bạn bè phải có đạo nghĩa giúp đỡ nhau về tài chính. Người Đông Bắc có câu “ba lần nghèo ba lần giàu trải qua một đời”. Ý của câu này là cuộc đời của con người khó tránh khỏi điều gì? Lên lên xuống xuống, cho nên khi bạn bè gặp khó khăn, chúng ta cũng nên tận lực giúp đỡ, có đạo nghĩa giúp đỡ nhau về tài chính. Có thể là cha mẹ họ bị bệnh cần một số tiền lớn để chữa trị, chúng ta đương nhiên phải tận tâm tận lực giúp đỡ. Đạo nghĩa giúp đỡ nhau về tài chính cũng phải hiểu được tùy cơ ứng biến, hôm qua chúng ta có nhắc tới, học vấn phải vững chắc nhưng cũng phải biết quan sát tình hình để tùy cơ ứng biến. Nếu như bạn bè thường nhậu nhẹt, chơi bời, tới gặp bạn mượn tiền thì có cho mượn không? Không thể cho mượn, như vậy là hại họ. Lúc này họ tới tìm bạn cũng là duyên phận, tiền có thể không cho mượn, nhưng mà cũng phải khuyên nhủ họ, dẫn dắt họ. Nếu như họ chịu nghe, không chừng quan niệm của họ dần dần sẽ thay đổi.

Ngoài giúp đỡ nhau về tài chính, cũng phải chia sẻ kinh nghiệm cuộc sống, kinh nghiệm làm việc của chúng ta cho bạn bè, như vậy cũng có thể giúp đỡ họ, giúp cho năng lực làm việc của họ dần dần được nâng lên, đây mới là phương pháp giải quyết căn bản. Tục ngữ có câu “cứu gấp không cứu nghèo”, nếu tư tưởng của họ nghèo cùng, bạn không thể giúp họ mãi được. Quan trọng nhất là phải dẫn dắt họ phá mê khai ngộ, chỉ cho họ thái độ cuộc đời đúng đắn, tiếp đó lại chia sẻ cách làm người làm việc cho họ, như vậy mới thực sự giúp đỡ họ xây dựng cuộc đời. Khi chúng ta luôn ghi nhớ đạo nghĩa của bạn bè, tin tưởng rằng bên cạnh mình sẽ tập trung rất nhiều bạn bè đồng chí hướng.

Trong mối quan hệ ngũ luân, chúng ta cũng phải nhớ rằng chỉ quan tâm quá trình, không đòi hỏi kết quả. Nếu như chúng ta đối xử tốt với anh chị em, trong lòng thường nghĩ mình đối xử với họ thật tốt, họ phải đối xử tốt với mình. Khi chúng ta dùng tâm mong cầu để làm trọn đạo nghĩa của mình, có thể sẽ tạo thành kết quả như thế nào? Lo được lo mất, thậm chí là còn hối hận cả đời. Không biết mọi người đã từng gặp qua chưa, ví dụ như lúc người anh còn trẻ rất chăm sóc em của mình, sau đó người em kết hôn xong xảy ra xung đột với người anh, hai anh em hai ba mươi năm sau cho tới lúc già chết cũng không liên lạc nữa. Lúc nào trong đầu người anh cũng tức giận, mình đối xử với em tốt như vậy, tại sao nó lại đối xử với anh trai như thế! Có chuyện như vậy không? Có, nếu như chúng ta quen trưởng bối như vậy thì nên khuyên nhủ. Chúng ta phải nói như thế này: huynh làm anh trai chăm sóc em mình như vậy rất đúng, huynh không có gì phải thẹn với lòng, tại sao huynh lại tức giận? Tức giận cũng không có lợi gì với huynh. Hơn nữa huynh làm anh đối xử tốt với em mình, đó là bổn phận của người làm anh, cũng không phải là nói chuyện làm ăn rồi yêu cầu em huynh phải đối tốt với huynh. Huynh đã tận tâm tận lực rồi thì nên buông xuống, không nên tức giận mãi, đó là do em trai huynh sai, không phải do huynh làm sai, giờ lại trở thành huynh đau khổ, còn em huynh không sao.

Nếu như trưởng bối khá lớn tuổi thì chúng ta khuyên “khi về già cần phải tiết chế dục vọng”. Con người khi về già thường lo được lo mất, chúng ta cũng có thể phương tiện thiện xảo, dẫn dắt trưởng bối buông bỏ chấp trước. Chính chúng ta cũng luôn phải có thái độ như vậy, làm người chỉ quan tâm mình đúng hay không, chỉ cần mình đúng, không thẹn với lương tâm; người khác báo đáp chúng ta như thế nào, chúng ta tùy duyên là được, không cần quá tính toán, tùy duyên tiêu nghiệp cũ, không tạo thêm nghiệp mới, nếu như lo được lo mất, oán hận tính toán thì sẽ lại tạo nghiệp mới. Một đời này làm trọn bổn phận của mình là được, lúc nào cũng không quên câu Phật hiệu, buông bỏ ân oán thì sẽ không còn ân oán níu tay chúng ta, níu chân chúng ta, như vậy càng niệm Phật thì tâm càng kiên định, càng nắm chắc cơ hội vãng sanh.

[1] Nguyên văn: “Phương dĩ loại tu, vật dĩ quần phân”. “Thuật” ở đây chỉ cho các loại phương thuật tương đồng quy tụ về một mối.