Tinh Hoa Khai Thị | Luận Về Tại Gia Thiện Tín
“Tuổi Nhỏ Thành Thiên Tánh, Tập Quán Thành Tự Nhiên”
Chúng ta nói đến hưng đại lợi, trồng đại phước, phải trồng ở đâu? Nếu trong tình trạng xã hội hiện thực này, ta đều có thể thấu triệt, đều có thể minh bạch, mới biết cứu người không gì hơn xóa bỏ tri kiến sai lầm của họ. Làm sao giúp đỡ chúng sanh buông bỏ tư tưởng và cách nhìn sai lầm, học theo quan niệm đúng đắn của thánh hiền nhân. Do đây có thể biết, vấn đề này là giáo dục. Ngày xưa trong Lễ Ký nói: “Kiến quốc quân dân, giáo học vi tiên”. Kiến lập một đất nước, lãnh đạo nhân dân toàn quốc, quan trọng nhất là gì? Giáo dục quan trọng nhất. Cùng một đạo lý, thanh niên thành gia lập thất, kết hôn sanh con, gia đình điều gì quan trọng nhất? Dạy học quan trọng nhất. Giáo dục gia đình là nền tảng căn bản của các nền giáo dục. Làm cha mẹ không dễ! Giáo dục gia đình bắt đầu từ khi nào? Bắt đầu từ ngày người mẹ mang thai. Biết mình mang thai, tức là phải dạy con mình, dạy như thế nào? Tâm mình phải chánh, hành vi mình phải đoan trang. Không phải lễ đừng xem, không đúng lễ đừng nghe, không đúng lễ đừng nói. Vì người mẹ khởi tâm động niệm, động tác hành vi của thân thể đều ảnh hưởng đến thai nhi. Ngày nay nói cha mẹ yêu thương con cái, nếu không chăm sóc được như thế, tức chưa phải yêu con cái của mình. Sau này con cái mình lớn lên ra ngoài đời không biết nghe lời, bản thân mình phải chịu trách nhiệm, do không dạy tốt chúng, bắt đầu dạy từ lúc mang thai. Sau khi trẻ sinh ra, mắt chúng vừa mở ra liền có thể nhìn thấy bên ngoài, chúng ta phải cho chúng thấy điều gì? Phải cho chúng nhìn thấy pháp thuần chánh, tuyệt đối không để chúng tiếp xúc với tà ác. Không để chúng nhìn thấy hình ảnh tà ác, không để chúng nghe những âm thanh tà ác. Từ nhỏ vun bồi cho chúng sự chân thành, thanh tịnh, bình đẳng, chánh giác, đây mới là tình yêu thương bảo vệ thật sự của cha mẹ đối với con cái.
Năm sáu tuổi phải dạy chúng đọc sách, dạy chúng học lễ nghĩa, học lễ nghĩa chính là có quy củ, đây là tiểu học ngày xưa. Nói thật ngày nay chúng ta vô cùng đáng thương, đáng bi ai, chúng ta không được tiếp thu nền giáo dục này. Thấy trong sách cổ ghi chép, chúng ta ngưỡng mộ vô cùng. Cổ nhân dạy từ lúc nhỏ, ấn tượng đó rất sâu sắc, có câu nói rằng: “tuổi nhỏ thành thiên tánh, tập quán thành tự nhiên”. Từ nhỏ nuôi dưỡng thành tập quán, suốt đời họ không thay đổi.
Sáu bảy tuổi dạy chúng những quy củ làm người, có một cuốn sách nhỏ đó là Đệ Tử Quy. Những nguyên lý nguyên tắc trong sách này nói, suốt đời họ đều phụng hành, không trái phạm. Đây là dạy từ mẫu giáo, hiện nay gọi là giáo dục mầm non. Ngày xưa bảy tuổi đi học, đi học lớp tư thục. Thầy dạy lớp tư thục phụ trách dạy học sinh, tiếp thu giáo dục chính quy. Đệ Tử Quy là giáo dục trước lúc đi học, không có nền tảng này không thể tiếp thu giáo dục chính quy. Giáo dục chính quy, thầy giáo dạy những gì? Dạy hiếu, dạy trung, dạy hiếu để trung tín, đây là việc của thầy giáo. Cha mẹ dạy con cái tôn sư trọng đạo, dạy như thế nào? Chỉ nói bằng miệng thôi không được, ấn tượng không sâu sắc, phải tự mình thể hiện để học sinh thấy, cha mẹ phải làm cho con cái thấy.
Khi tôi khoảng bảy tám tuổi, lúc đó ở quê nhà, trong từ đường của một người bà con, có một thầy giáo dạy tư thục ở đó, học sinh có khoảng hai ba mươi người. Phụ thân tôi đưa tôi đến lớp, đã hẹn trước với thầy giáo, ngày đầu tiên đi học phụ thân đưa tôi đến lạy thầy. Phụ thân mang theo lễ vật, đây là học phí, lễ vật tặng thầy giáo. Đến đại điện của từ đường, ở giữa thờ một bài vị rất lớn, là Đại Thành Chí Thánh Tiên Sư Thần Vị, đó là bài vị của Khổng tử. Trước tiên hành lễ ba quỳ chín lạy trước bài vị Khổng Tử, phụ thân ở trước, tôi ở sau, ở sau lạy theo. Lạy xong, mời thầy giáo ngồi lên vị trí, thầy ngồi một bên bài vị của Khổng tử. Phụ thân tôi ở trước, tôi ở sau, tiếp tục hành đại lễ ba quỳ chín lạy với thầy. Thầy ngồi yên ở đó để nhận lễ của chúng tôi, học sinh chúng tôi nhìn thấy phụ thân tôi hành lễ ba quỳ chín lạy với thầy. Quý vị thử nghĩ xem, chúng ta làm học trò dám không nghe lời thầy chăng? Dám không tôn trọng thầy giáo chăng? Phụ thân tôi tôn trọng thầy giáo như vậy, đương nhiên tôi phải tôn trọng, tôn sư trọng đạo là phụ thân dạy. Thầy tiếp nhận đại lễ long trọng như vậy của gia trưởng, nếu họ không chuyên tâm dạy học sinh, làm sao họ xứng đáng với cha mẹ người ta? Nhận lễ lớn như vậy, nhận cúng dường, cúng dường nhiều ít không quan trọng, nhưng các bậc gia trưởng đem con cái nhờ cậy chân thành như thế, nếu như không dạy dỗ thật tốt, rất có tội! Dạy tôn sư trọng đạo như thế nào? Do phụ thân dạy, phụ thân không còn, nhất định là trưởng bối trong gia đình, thay thế phụ thân dạy ta tôn sư trọng đạo. Chúng ta tôn trọng đối với thầy, đối với ân đức của thầy, sống đến lớn như vậy, nhưng niệm niệm không quên! Vì sao niệm niệm không quên? Nhờ phụ thân dạy lúc nhỏ.
Trong lớp tư thục thầy dạy chúng tôi, họ cũng lấy thân làm gương. Dạy cho chúng tôi giáo dục cuộc sống, quét dọn ứng đối cũng như ăn mặc, thầy dạy những điều này. Thầy giáo làm gương, học sinh cùng sống chung với thầy giáo. Sau khi “hành hữu dư lực” mới học văn, hành hữu dư lực, hành là gì? Là giáo dục cuộc sống, đều thể hiện không tệ, đều rất có quy củ. Đi có phong cách của đi, đứng có phong cách của đứng, đối với người biết lễ nghĩa, đối với trưởng bối phải như thế nào, đối với người ngang hàng nên như thế nào, đều phải hiểu. Từ nhỏ nuôi dưỡng thành thói quen, sau đó mới dạy học văn.
Văn là gì? Là học chữ, đều là học sách cổ. Những sách cổ này thầy chỉ dạy chấm câu, chỉ dạy đọc. Ngày xưa sách chúng tôi học, không có dấu chấm phẩy. Khi đi học, học sinh phải cầm theo sách của mình, thầy cầm theo bút đỏ để làm dấu câu cho chúng tôi, dấu chấm câu. Dạy chúng tôi đọc, nghĩa là đọc chữ thật chính xác, không được đọc sai. Câu đọc thật rõ ràng, không được đọc phá câu, như vậy là sai. Chỉ dạy câu, chỉ dạy biết chữ. Học sinh tuổi tác không đồng nhau, tôi nhớ lúc đó các bạn lớn tuổi, có người mười sáu mười bảy tuổi, lớn hơn tôi rất nhiều. Nhỏ khoảng bảy tám tuổi, chúng tôi rất nhỏ. Sách mỗi người đọc không giống nhau, có người đọc cổ văn, có người đọc Tứ Thư. Tôi nhớ lúc đó tôi đọc Ấu Học Cố Sự Quỳnh Lâm, đó thuộc về kiến thức thông thường, hiện nay gọi là sách thường thức. Có người học Thiên Gia Thư, có người đọc Bách Gia Thư. Thầy giáo chỉ dạy câu, không giảng ý nghĩa trong sách, không giảng giải. Đến khi nào mới giảng giải? Khi lớn lên, như trong đồng học của chúng tôi, có một số người lớn tuổi. Mười sáu mười bảy tuổi, họ đọc cổ văn, đọc Tả Truyện, thầy giáo giảng giải cho họ. Đây là lúc thời đại của tôi, người nhỏ hơn tôi khoảng hai tuổi, không có cơ hội này, về sau đều biến thành trường học. Ở nông thôn cũng thành lập trường học ngắn ngày, lớp học tư thục không còn nữa, tôi cũng không còn nghe lại nữa. Giáo dục ngày xưa rất hay! Giáo dục cắm rễ, thâm căn cố đế.
Tôi ở trong thời kỳ đó, trong mấy mươi năm này không bị hoàn cảnh làm ô nhiễm, đều dựa vào một năm giáo dục lúc còn nhỏ, thời gian không dài. Về sau xã hội động loạn, chiến tranh quân phiệt đối với kháng chiến người Nhật bản. Lúc kháng chiến Trung Nhật, tôi 11 tuổi. Bây giờ chúng ta hồi tưởng lại, nền tảng giáo dục đó quan trọng biết bao, thầy giáo dạy chúng tôi tất cả đều là giáo huấn của thánh hiền. Tuy đã đọc những sách này, nhưng không biết nghĩa của nó, không hiểu nghĩa của nó. Nhưng sau khi tuổi lớn, đối với những cuốn sách này vẫn rất yêu thích. Bản thân đọc nhiều, nghiên cứu nhiều, thường thỉnh giáo người khác, dần dần hiểu được những ý nghĩa này, hiểu càng nhiều càng hoan hỷ.
Lại quan sát bệnh trạng của xã hội ngày nay, nhiều ít cũng có thể nhận ra một chút căn do. Vì sao ngày nay xã hội lại biến thành như vậy? Chúng ta ngày nay làm sao để giúp chính mình? Làm sao giúp xã hội đại chúng? Cho nên hôm nay vẫn nói thật một câu, không gì bằng đề xướng giáo dục luân lý, nhân quả, đại thừa.
Đoạn văn trích từ bài giảng: Liễu Phàm Tứ Huấn – Tập 20. Ngày 20/04/2001, tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Mã số: 19-16-20
—
少成若天性，習慣成自然
我們講興大利，種大福，要在哪裡種？如果對於現實社會裡頭，種種狀況你都能夠瞭然，都能夠明白，你就曉得，救人無過於消除他的錯誤知見。怎樣幫助眾生，放棄錯誤的想法、看法，學習聖賢人正確的觀念。由此可知，這個事情是教育，《禮記》說「建國君民，教學為先」。建立一個國家，領導全國的人民，什麼最重要？教育最重要。同樣一個道理，年輕人成家了，結婚生子了，家庭什麼最重要？教學為先。所以，家庭的教育是所有教育的大根大本，做父母不容易！家庭教育從什麼時候開始？從母親懷孕那天開始，知道自己懷孕了，就要教你的小孩，怎麼教？我的心要正，我的行要正，非禮勿視，非禮勿聽，非禮勿言，因為母親起心動念、身體動作行為，都影響胎兒。今天講父母愛子女，你要是不能這樣照顧，你不愛你的子女，你的子女將來出世長大不聽話，你自己要負責任，你沒有把他教好。所以，教育要從胎教開始。小孩生下來之後，他的眼睛一張開，他就能看到外面，我們要把什麼給他看？要給純正之法給他看，決不能讓他去接觸邪惡，邪惡的畫面不能讓他看到，邪惡的音聲不能讓他聽到，從小培養他的真誠、清淨、平等、正覺，這是父母對兒女真正的愛護。
五、六歲要教導他讀書，要教導他學禮，學禮就是有規矩，這是中國古代的小學。今天說實在話，非常可憐、可悲，我們沒有受過這個教育，所以看到古書上的記載，非常羨慕。古人從小教起，那個印象非常深刻，所謂「少成若天性，習慣成自然」。他從小養成習慣，一生都不會改變。六、七歲教他做人的一些規矩，這有一本小冊子《弟子規》，這個小冊子裡面所說的一些原理原則，一生他都奉行，都不會違犯，這是幼教，現在講幼兒教育。古時候七歲上學，上學是上私塾，私塾的老師負責教學生，接受正式的教育。《弟子規》是學前教育，沒有這個基礎，不能接受正規教育。正規教育，老師教什麼？教孝，教忠，教孝悌忠信，這是老師的事情。父母教兒女，尊師重道。怎麼個教法？光是口頭說不行，印象不夠深刻，要自己做給學生看，父母要做給兒女看。
我大概是七、八歲的時候，那個時候在家鄉，一個親戚的祠堂裡面，有一位老先生在那裡教私塾，學生有二、三十個人，我的父親送我去上學，預先跟老師約好，上學這一天帶我去拜老師。父親帶了禮物，這是束脩，供養老師的禮物，到這個祠堂的大殿，當中供奉著一個很大的牌位，「大成至聖先師神位」，那是孔老夫子牌位。先向孔老夫子牌位行三跪九叩首的最敬禮，我父親在前面拜，我跟在後面拜。拜完之後，請老師上座，老師坐在孔子牌位的旁邊，我的父親在前面，我在後面，再向老師行三跪九叩首的大禮，老師坐在那裡受禮。我們做學生看到，父親對老師行三跪九叩首，你想想看，我們做學生的敢不聽老師話嗎？敢不尊重老師嗎？我父親對老師這麼尊重，我當然要尊重，尊師重道，是父親教的。老師接受家長這樣隆重的大禮，他要是不認真教導學生，怎麼對得起人家的父母？受這麼大的禮，接受供養，供養多少倒無所謂，人家家長這樣真誠，把子女託付給你，你要是不能好好的教，你有罪過！
尊師重道是怎樣教的？父親教的。父親不在，一定是家裡面的長輩，代表父親教導你尊師重道。所以我們對老師的尊重，對老師的恩德，活到這麼大的年紀，念念不忘！為什麼會念念不忘？小時候父親教的。在私塾裡面，老師教導我們，他也是以身作則，教給我們生活教育，灑掃應對、穿衣吃飯，老師教的。老師做榜樣，學生跟老師生活在一起。行有餘力，這才學文。行有餘力，行是什麼？生活教育。都做得不錯了，都很有規矩了，走路有走路的樣子，站立有站立的樣子，對人懂得禮節，對長輩應該如何，對平輩應該如何，你都懂得，從小養成習慣。然後再教學文，文是什麼？識字。都是念古書，這些古書，老師只教句逗，只教你念。從前我們念的書，還沒有標點符號，上書的時候，學生要拿著自己課本，老師拿著硃砂筆，給我們把句子圈出來。教我們念，就是字念得正確，不能念錯，句子念得清楚。只教句逗，只教識字。
我們現在回想起來，那種紮根的教育多麼重要！老師教導我們，全都是聖賢的教誨，這些書雖然念了，不知其義、不解其義，可是年齡大了之後，對於這些書，還是非常愛好。自己多讀、多研究、多向人請教，逐漸逐漸能懂得這些意思，懂得的愈多愈歡喜。再觀察今天社會的病態，多多少少能看得出一點根由。今天社會為什麼會變成這個樣子？我們今天怎樣幫助自己？怎樣幫助社會大眾？在今天還是一句老話，無過於提倡倫理、因果、大乘的教學。
（文摘–了凡四訓（第二十集）2001/4/20中國深圳 檔名：19-16-20）
Link bài viết gốc: Tại đây